تاثیر اقتصاد دانش بنیان بر ردپای اکولوژیکی مطالعه موردی کشورهای منتخب خاورمیانه

کشورهای منطقه خاورمیانه به دلیل ویژگی های اقلیمی، رشد جمعیت، الگوهای توسعه و تنش های سیاسی با مجموعه ای از چالش های جدی محیط زیستی همچون تغییرات اقلیمی، آلودگی هوا، وابستگی به نفت و گاز، کمبود آب و تهدید امنیت غذایی مواجه اند. در این میان انتظار می رود توسعه اقتصاد دانش بنیان بتواند به عنوان یک راهکار نوآورانه با بهبود کارایی منابع و تغییر شیوه های تولید و مصرف به کاهش مشکلات محیط زیستی کمک نماید. لذا این مطالعه با استفاده از روش پنل فضایی به بررسی تاثیر اقتصاد دانش بنیان بر ردپای اکولوژیکی در کشورهای منتخب خاورمیانه در بازه زمانی ۲۰۰۰ - ۲۰۲۲ پرداخته است. نتایج بدست آمده نشان می دهد که خودهمبستگی فضایی ردپای اکولوژیکی در منطقه خاورمیانه معنادار بوده و بخشی از فشار زیست محیطی هر کشور توسط کشورهای همسایه توضیح داده می شود. این مساله بر اهمیت اتخاذ سیاست های منطقه ای و همکاری های بین المللی برای کاهش فشارهای اکولوژیکی تاکید دارد. همچنین بر اساس نتایج، حاصل فاکتورهای اقتصاد دانش بنیان شامل کیفیت مقررات و بهبود نهادی، کنترل فساد و فناوری های دیجیتال و توسعه زیرساخت های ICT در این کشورها عمدتا تسهیل کننده فعالیت های اقتصادی بوده و منجر به بدتر شدن کیفیت محیط زیست شده اند. این مساله نشان دهنده آن است که این بعد از پیشرفت های دانش بنیان در این کشورها با سیاست های سبز همراه نبوده و رشد اقتصادی نسبت به حفاظت های زیست محیطی از اولویت بالاتری برخوردارند اما تولید علم و پژوهش و آموزش نیروی انسانی اثر مستقیم منفی و معنادار دارد. این یافته بیانگر آن است که تولید دانش علمی توانسته است از طریق ارتقای آگاهی، بهبود کارایی فناوری و مدیریت منابع فشارهای زیست محیطی را کاهش دهد.

Keywords:

اقتصاد دانش بنیان , رد پای اکولوژیک , محیط زیستی , پانل دیتا فضایی , منطقه خاورمیانه