شناسایی عوامل کلیدی برندسازی مقاصد گردشگری کویری؛ مروری نظام مند بر ادبیات و تجربیات جهانی

برندسازی مقاصد گردشگری کویری یکی از چالش های نوین مدیریت گردشگری پایدار است که به دلیل شرایط اقلیمی خاص، فرهنگ بومی متمایز و ظرفیت های اکوتوریستی منحصر به فرد نیازمند رویکردی متفاوت می باشد. باوجود پتانسیل بالای این مقاصد در جذب گردشگران ماجراجو، کمبود چارچوب های جامع و مبتنی بر شواهد علمی احساس می شود. هدف این مطالعه شناسایی و تحلیل عوامل کلیدی موثر بر برندسازی مقاصد گردشگری کویری از طریق مرور نظام مند ادبیات علمی و تجربیات جهانی است. این پژوهش با رویکرد مرور نظام مند روایتی و بر اساس چارچوب PRISMA، ۱۶۶ منبع علمی معتبر (۱۰۰ انگلیسی و ۶۶ فارسی) در بازه زمانی ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۴ را از پایگاه های اسکوپوس، وب آو ساینس، گوگل اسکالر، پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی مگیران و ایرانداک بررسی کرد. بر اساس تحلیل نظام مند، عوامل کلیدی در شش دسته شناسایی شدند: (۱) عوامل هویتی و فرهنگی شامل اصالت فرهنگی، میراث مادی و معنوی، دانش بومی و مهمان نوازی؛ (۲) عوامل طبیعی و محیطی شامل منظر کویری، تنوع زیستی و پایداری زیست محیطی؛ (۳) عوامل تجربی و خدماتی؛ (۴) عوامل ارتباطی و بازاریابی؛ (۵) عوامل مشارکتی و نهادی؛ و (۶) عوامل رقابتی و موقعیت یابی. تجربیات جهانی از وادی رم، آتاکاما، اوت بک و مقاصد کویری امارات نشان داد که موفق ترین برندها هویت فرهنگی بومی را با ارزش های زیست محیطی و تجربه های اصیل پیوند داده اند. یافته ها شکاف های پژوهشی قابل توجهی را آشکار ساخت از جمله محدودیت مطالعات بر مقاصد کویری، کمبود شواهد از کشورهای در حال توسعه، تناقض میان نظریه و عمل در مشارکت محلی و رویکرد تک بعدی؛ برندسازی موثر مقاصد کویری مستلزم رویکردی چندبعدی است که هویت فرهنگی-مکانی را با پایداری زیست محیطی، تجربه های منحصر به فرد و مشارکت جامعه محلی تلفیق کند. این یافته ها چارچوبی کاربردی برای سیاستگذاران و مدیران گردشگری مقاصد کویری به ویژه در ایران فراهم می آورد.

Keywords:

برندسازی , گردشگری مقاصد کویری , هویت مکانی , هویت فرهنگی , گردشگری پایدار , شهر شهداد