قانون برای همه است، حتی برای شما سلبریتی عزیز!
در روزهایی که برخی بازیگران به دلیل رفتارهای خلاف مقررات یا حاشیه های شخصی در مرکز توجه قرار گرفته اند، پرسشی جدی تر از اصل ماجرا در افکار عمومی شکل گرفته است؛ چرا برخی چهره های مشهور گمان می کنند شهرت می تواند آن ها را از پاسخ گویی قانونی معاف کند؟ چرا به جای پذیرش مسئولیت، رویکردی تهاجمی نسبت به نهادهای رسمی اتخاذ می کنند؛ گویی وظیفه قانون، حفظ وجهه آن هاست نه اجرای عدالت؟
در این میان، واکنش اخیر سیدجواد هاشمی که در پی انتشار اخبار مربوط به مصرف علنی مشروبات الکلی توسط برخی بازیگران در یک دورهمی شبانه مطرح شد، نمونه ای بحث برانگیز بود. او به جای کمک به آرام سازی فضای افکار عمومی، انتقادهای تندی را متوجه نهادهای مسئول کرد و مدعی شد که در این ماجرا حریم خصوصی افراد نقض شده است. این اتفاق بار دیگر پرسش نقش و مسئولیت چهره های شناخته شده در برابر قانون و جامعه را پررنگ تر کرده است.
علاوه بر موضوع شرابخواری، نوع پوشش برخی سلبریتی ها و بازیگران نیز مسئله ساز شده است. معضلی که نیز نیازمند بازنگری جدی است. متاسفانه در سال های اخیر شاهد لباس هایی هستیم که نه تنها با شان یک ایرانی اصیل همخوانی ندارد، بلکه فاصله زیادی با استانداردهای اخلاقی و فرهنگی جامعه گرفته است. برخی از این پوشش ها حتی از نمونه های رایج در میان زنان بازیگر غربی نیز نامناسب تر به نظر می رسند؛ لباس هایی که نه با فرهنگ جامعه مطابقت دارند و نه با جایگاه هنری فردی که باید الگو و نماد احترام به ارزش های جمعی باشد. چنین رفتارهایی، علاوه بر ایجاد فاصله میان هنرمند و مردم، تصویری نادرست و نامطلوب از سبک زندگی هنرمندان به مخاطب ارائه می دهد و در بلندمدت باعث کاهش اعتماد و احترام جامعه نسبت به آنان می شود.
حقیقت ساده و روشن این است که قانون برای همه یکسان است. نه دوربین، نه شهرت، نه تعداد دنبال کنندگان، نه جایگاه در گیشه و نه محبوبیت عمومی، هیچ یک نمی تواند دلیلی برای فرار از پاسخ گویی باشد. جامعه ای که در آن هر گروه برای خود «استثناء» تعریف کند، دیر یا زود با بی اعتمادی گسترده و عمیق مواجه می شود. وقتی مردم می بینند برای کوچک ترین خطا باید پاسخگو باشند، اما برخی چهره ها انتظار دارند تخلفاتشان نادیده گرفته شود، احساس تبعیض شکل می گیرد؛ احساسی که سلامت روانی و اجتماعی جامعه را تهدید می کند.
اما مسئله فقط قانون نیست؛ رفتارهای حاشیه ای نیز اهمیت دارند. اخیرا خبرهایی درباره حمل شوکر، اسپری فلفل و حتی استخدام محافظ توسط برخی بازیگران منتشر شده است. خانه سینما مدعی است که ابزار و مجوز استفاده از شوکر و اسپری فلفل را فراهم می کند. این پرسش مطرح است: خانه سینما با چه مجوزی چنین اقداماتی انجام می دهد؟ آیا این مرکز، که اساسا یک اتحادیه صنفی است، صلاحیت قانونی برای داشتن امکانات دفاعی و امنیتی را دارد؟ چگونه ممکن است این مرکز به خود و بازیگرانش چنین امتیازی بدهد، در حالی که دیگر مراکز و اتحادیه ها از دسترسی به چنین امکاناتی محروم هستند؟ آیا این تبعیض و رانت، شرایط روانی جامعه را مختل نمی کند و نمونه ای از فاصله میان برخی چهره ها و مردم نیست؟
وضعیت حتی عجیب تر زمانی است که چهره هایی که باید مردمی باشند و در دل جامعه زندگی کنند، برای خود «حریم امنیتی» ایجاد می کنند؛ حریمی که نه تنها آن ها را از مردم دور می کند، بلکه پیام تلخی به جامعه می دهد: «امنیت عمومی کافی نیست، پس امنیت اختصاصی می سازم.» چنین رویکردی، حتی اگر ناخواسته باشد، نوعی طبقه بندی اجتماعی ایجاد می کند؛ انگار جان یک بازیگر ارزشمندتر و حساس تر از جان یک معلم، کارگر یا دانشجوست. در حالی که حقیقت روشن است: هیچ خونی رنگین تر از خون دیگری نیست. سلبریتی ها نباید فراموش کنند آنچه امروز دارند، از دل مردم آمده است؛ از اعتماد، توجه و انرژی ای که جامعه به آنان بخشیده است. شهرت نه امتیاز است و نه مجوز؛ شهرت مسئولیت است، مسئولیت رعایت قانون، مسئولیت مردم داری، و مسئولیت فروتنی در برابر همان جامعه ای که آنان را به جایگاه کنونی رسانده است.
اگر برخی چهره ها امروز احساس می کنند برای تامین امنیت خود باید به ابزار دفاع شخصی یا محافظ خصوصی متوسل شوند، این نشانه ضعف پیوند آن ها با مردم است، نه ضعف امنیت عمومی. هنرمندی که در دل مردم زندگی کند، کمتر احساس تنهایی و تهدید می کند. هنرمندی که کنار مردم باشد، نیازی به فاصله های مصنوعی و حفاظ های نمادین ندارد.
در اینجا باید به روشنی گفت: قانون برای همه است؛ حتی برای شما، سلبریتی عزیز.! امنیت نیز باید برای همه برقرار باشد، نه فقط برای شما. جایگاه واقعی یک چهره مشهور زمانی ارزشمند است که در کنار مردم بماند، نه بالاتر از آن ها. جامعه چهره هایی را دوست دارد که شبیه خودشان هستند، نه کسانی که با ابزار دفاعی و حریم اختصاصی، از مردم فاصله می گیرند.
انسان مشهور اگر مسئولیت شهرت خود را درک نکند، دیر یا زود محبوبیتش را از دست خواهد داد؛ و اگر مسئولیت قانون را نپذیرد، دیر یا زود جایگاهش نیز تضعیف خواهد شد. تصور برخی بازیگران که می توانند در صورت تخلف از برخورد قانونی مصون بمانند یا با تکیه بر شهرت و محبوبیت، قوانین را دور بزنند، نوعی سوءبرداشت خطرناک است. قانون اساس نظم اجتماعی است و هیچ جامعه سالمی اجازه نمی دهد شهرت جایگزین قانون شود. اگر یک شهروند عادی در برابر رفتار خلاف پاسخگوست، بازیگران و چهره های مشهور نیز باید دقیقا همین شرایط را بپذیرند؛ قانونی که برای گروهی نادیده گرفته شود، دیگر قانون نیست.
اصلاح این وضعیت نیازمند بازگشت سلبریتی ها به واقعیت جامعه است؛ بازگشتی به درک ساده اما حیاتی که شهرت نه امتیاز، بلکه مسئولیت می آورد. مسئولیت رعایت قانون، مسئولیت مردم مداری و مسئولیت همراهی با جامعه، نه فاصله گرفتن از آن. فاصله ای که امروز در حال شکل گیری است، اگر به موقع دیده نشود، به شکافی تبدیل خواهد شد که نه به نفع فرهنگ است و نه به نفع هنرمند. راه درست این است که چهره ها دوباره در کنار مردم بایستند، نه بالاتر از آنها؛ با رفتار درست، نه با تعریف امتیازهای غیرضروری. جامعه زمانی آرام می ماند که بدون استثناء، بدون امتیاز و بدون فاصله قانون و امنیت برای همه یکسان باشد.