مددکاری اجتماعی محله محور چیست ؟

مددکاری اجتماعی محله محور (Community-Based Social Work) رویکردی مشارکت محور است که با تکیه بر ظرفیت های محلی، توانمندسازی ساکنان و مشارکت اجتماعی، به حل مسائل و ارتقای کیفیت زندگی در سطح محله می پردازد.

مددکاری اجتماعی محله محور (Community-Based Social Work) رویکردی مشارکت محور در مددکاری اجتماعی است که محله را به عنوان کانون مداخله در نظر می گیرد و با تکیه بر ظرفیت ها، روابط و منابع محلی، به توانمندسازی ساکنان، حل مسائل اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی جمعی می پردازد.

مددکاری اجتماعی محله محور یا Community-Based Social Work یکی از رویکردهای نوین و تحول آفرین در حرفه مددکاری اجتماعی است که در پاسخ به پیچیدگی های روزافزون مسائل اجتماعی، نابرابری ها و گسست های اجتماعی شکل گرفته است. این رویکرد، نقطه تمرکز مداخله اجتماعی را از فرد جداشده از زمینه زندگی اش، به محله به عنوان بستر واقعی شکل گیری مسائل، روابط و ظرفیت ها منتقل می کند. در مددکاری اجتماعی محله محور، محله صرفا یک محدوده جغرافیایی نیست، بلکه یک فضای زنده اجتماعی، فرهنگی و انسانی است که هویت، تجربه زیسته و سرمایه اجتماعی ساکنان آن نقش تعیین کننده ای در سلامت اجتماعی و کیفیت زندگی دارد.

مددکاری اجتماعی محله محور بر این اصل استوار است که بسیاری از مسائل اجتماعی، از فقر و بیکاری گرفته تا اعتیاد، خشونت، طرد اجتماعی و آسیب های روانی، ریشه در ساختارها و شرایط محلی دارند. بنابراین، مداخله موثر نیز باید از دل همان محله آغاز شود. این رویکرد با فاصله گرفتن از مداخلات فردمحور و مقطعی، به دنبال تغییرات پایدار، مشارکتی و درون زا است. تغییر واقعی، از محله شروع می شود. این یک جمله کوتاه اما بنیادین در فلسفه مددکاری اجتماعی محله محور است.

در این رویکرد، مددکار اجتماعی نقش یک تسهیل گر یادگیری، کنشگر اجتماعی و پیونددهنده منابع را ایفا می کند. او نه در جایگاه قدرت، بلکه در کنار مردم قرار می گیرد. رابطه مددکار و جامعه محلی، رابطه ای مبتنی بر مشارکت، اعتماد و قدرت مشترک است. مددکار اجتماعی محله محور به جای نسخه پیچی از بیرون، به شنیدن فعال، گفت وگوی اجتماعی و درک عمیق تجربه زیسته ساکنان محله متعهد است. مردم، بهترین کارشناسان زندگی خود هستند. این جمله کوتاه، یکی از پایه های فکری این رویکرد است.

مددکاری اجتماعی محله محور به سرمایه های محلی توجه ویژه دارد. سرمایه هایی که اغلب نادیده گرفته می شوند؛ مانند شبکه های غیررسمی حمایت، روابط همسایگی، گروه های داوطلبانه، رهبران محلی، سالمندان آگاه، زنان فعال و جوانان خلاق. این رویکرد به جای تمرکز صرف بر کمبودها و آسیب ها، بر توانمندی ها و ظرفیت های موجود در محله تاکید می کند. نگاه مسئله محور جای خود را به نگاه توانمندساز می دهد. این تغییر نگاه، هویت حرفه ای مددکاری اجتماعی را نیز متحول می کند.

از منظر مددکاری اجتماعی محله محور، محله بهترین سطح برای تحقق عدالت اجتماعی است. زیرا نابرابری ها، تبعیض ها و محرومیت ها در سطح محله به طور ملموس تجربه می شوند. دسترسی نابرابر به خدمات، فضای سبز، آموزش، سلامت و امنیت، همگی در مقیاس محلی قابل مشاهده و تحلیل هستند. مددکار اجتماعی محله محور با استفاده از دادهومیت ها در سطح محله به طور ملموس تجربه می شوند. دسترسی نابرابر به خدمات، فضای سبز، آموزش، سلامت و امنیت، همگی در مقیاس محلی قابل مشاهده و تحلیل هستند. مددکار اجتماعی محله محور با استفاده از داده های محلی، مشارکت ساکنان و همکاری بین بخشی، به دنبال کاهش این نابرابری ها و تقویت عدالت اجتماعی است. عدالت، یک مفهوم انتزاعی نیست؛ در محله معنا پیدا می کند.

یکی از ویژگی های کلیدی مددکاری اجتماعی محله محور، پیوند عمیق آن با مفهوم توانمندسازی است. توانمندسازی در این رویکرد به معنای افزایش قدرت انتخاب، تصمیم گیری و کنشگری اجتماعی افراد و گروه هاست. مددکاری اجتماعی محله محور به مردم کمک می کند تا صدای خود را بشناسند، حقوق خود را مطالبه کنند و در فرآیندهای تصمیم سازی محلی مشارکت فعال داشته باشند. مردم توانمند، جامعه تاب آور می سازند. این جمله کوتاه، عصاره این رویکرد است.

مددکاری اجتماعی محله محور همچنین ارتباط نزدیکی با مفهوم تاب آوری اجتماعی دارد. محله های تاب آور، محله هایی هستند که می توانند در برابر بحران ها، فشارهای اقتصادی، بلایای طبیعی و آسیب های اجتماعی مقاومت کرده و خود را بازسازی کنند. نقش مددکار اجتماعی در این میان، تقویت شبکه های حمایتی، افزایش اعتماد اجتماعی و تسهیل همکاری میان نهادهای رسمی و غیررسمی است. تاب آوری، محصول رابطه است؛ نه دستور. این نگاه، مداخلات دستوری و از بالا به پایین را به چالش می کشد.

در عصر پیچیدگی های اجتماعی، مددکاری اجتماعی محله محور به عنوان پلی میان سیاست گذاری کلان و واقعیت های خرد زندگی مردم عمل می کند. بسیاری از سیاست های اجتماعی، به دلیل نادیده گرفتن شرایط محلی، با شکست مواجه می شوند. این رویکرد با انتقال صدای محله به سطح تصمیم گیری، می تواند به طراحی سیاست های واقع بینانه تر و انسان محورتر کمک کند. محله، آزمایشگاه واقعی سیاست اجتماعی است. این جمله کوتاه، اهمیت استراتژیک این رویکرد را نشان می دهد.

از نظر حرفه ای، مددکاری اجتماعی محله محور نیازمند مهارت هایی فراتر از مددکاری سنتی است. مهارت هایی مانند تسهیل گری گروهی، گفت وگوی اجتماعی، تحلیل شبکه های محلی، کنشگری اجتماعی، میانجی گری و مدیریت تعارض. مددکار اجتماعی در این رویکرد، تنها ارائه دهنده خدمات نیست؛ بلکه سازنده رابطه، اعتماد و امید است. بدون اعتماد، هیچ مداخله ای پایدار نیست. این یک اصل اساسی در کار محله محور است.

مددکاری اجتماعی محله محور همچنین با رویکردهای نوینی مانند مددکاری مبتنی بر نقاط قوت، توسعه پایدار اجتماعی، سلامت اجتماعی و حقوق بشر هم پوشانی دارد. این رویکرد، سلامت را پدیده ای اجتماعی می داند که تحت تاثیر کیفیت روابط، احساس تعلق، مشارکت و امنیت اجتماعی قرار دارد. بنابراین، ارتقای سلامت اجتماعی بدون توجه به محله امکان پذیر نیست. سلامت، در بستر زندگی روزمره ساخته می شود.

در نهایت و خاتمه کلام اینکه، می توان گفت مددکاری اجتماعی محله محور پاسخی هوشمندانه به نیازهای پیچیده جوامع معاصر است. این رویکرد، حرفه مددکاری اجتماعی را از یک نقش حمایتی محدود، به یک نیروی فعال برای تغییر اجتماعی پایدار تبدیل می کند. مددکاری اجتماعی محله محور به ما یادآوری می کند که راه حل بسیاری از مسائل اجتماعی، نه در فاصله ای دور، بلکه در دل محله ها نهفته است. آینده مددکاری اجتماعی، محله محور است. این جمله کوتاه، جمع بندی مسیر پیش روست.