هوش واره

هوش واره (Hooshvareh)

نویسنده : استاد سرجودی

معمار علوم شناختی RCS

هوشواره سامانه ای شناختی است که توانایی پردازش اطلاعات، ساخت معنا، تصمیم گیری و تولید پاسخ یا کنش را در تعامل با محیط داراست. این واژه در فارسی برای اشاره به ساختار یا سازوکار سازمان یافته ای به کار می رود که رفتارهایی با خصلت هوشمند از خود نشان می دهد، خواه این سامانه زیستی باشد، خواه مصنوعی، یا ترکیبی از هر دو.

از نظر مفهومی، «هوشواره» معادل سامانه ای است که فرآیندهای ادراک، تفسیر، یادگیری، و تولید کنش را در قالب یک معماری یکپارچه شناختی اجرا می کند. چنین سامانه ای می تواند داده های ورودی را به بازنمایی های درونی تبدیل کرده، از طریق مدل های یادگیری یا قواعد استنتاج، معنا و الگو استخراج کند و سپس بر اساس اهداف یا قیود تعیین شده، پاسخ یا رفتار جدیدی تولید نماید.

در چارچوب نظریه شناخت بازتابی (Reflective Cognition Theory)، هوشواره نه صرفا یک سامانه پردازش داده، بلکه ساختاری پویا برای شکل گیری و تحول معنا تلقی می شود. در این دیدگاه، یک هوشواره می تواند شامل لایه هایی از پردازش داده، شکل دهی باور، تولید معنا، جهت گیری قصد، ارزیابی اخلاقی و سازوکارهای بازتابی برای خودپایش و اصلاح رفتار باشد.

گونه ای از هوشواره که قادر به تولید محتوا، پاسخ یا ساختارهای جدید است، «هوشواره مولد» نامیده می شود. در این حالت، سامانه از مدل های یادگیری یا سازوکارهای مولد برای ایجاد خروجی هایی استفاده می کند که صرفا بازتولید داده های گذشته نیستند، بلکه ترکیب ها یا تفسیرهای تازه ای از آن ها محسوب می شوند.

در نسخه های پیشرفته تر، یک «هوشواره بازتابی» می تواند افزون بر تولید پاسخ، پیامدهای معنایی و اخلاقی کنش خود را نیز ارزیابی کند و از طریق سازوکارهای خودبازبینی، رفتار آینده خود را اصلاح نماید. چنین سامانه هایی در نظریه های نوین هوش مصنوعی به عنوان گامی به سوی سامانه های شناختی خودپایشگر و هم تراز با ارزش های انسانی در نظر گرفته می شوند.

به طور خلاصه، هوشواره مفهومی عام برای توصیف هر سامانه سازمان یافته ای است که قابلیت های اصلی هوش از جمله ادراک، تفسیر، یادگیری، معناپردازی و کنش هدفمند را در قالب یک معماری عملیاتی تحقق می بخشد.

:::