آسیت در طیور

سیت (Ascites) در مرغ گوشتی

بیماری خاموشی که سودآوری گله را نابود می کند

آسیت یا سندرم فشار خون ریوی (Pulmonary Hypertension Syndrome) یکی از مهم ترین بیماری های متابولیک مرغ گوشتی است که سالانه باعث میلیون ها دلار خسارت در صنعت طیور جهان می شود.

در واقع آسیت یک بیماری مستقل نیست؛ بلکه نتیجه نهایی مجموعه ای از اختلالات فیزیولوژیک است که منجر به افزایش فشار خون ریوی، نارسایی قلب راست و تجمع مایع در حفره شکمی می شود.

---

آسیت دقیقا چیست؟

در مرغ های مبتلا، قلب و ریه دیگر قادر نیستند اکسیژن مورد نیاز بدن را تامین کنند.

در نتیجه:

کمبود اکسیژن (Hypoxia) ➜ افزایش فشار عروق ریوی ➜ بزرگ شدن بطن راست قلب ➜ نارسایی قلب راست ➜ نشت مایع به داخل حفره شکمی ➜ آسیت

رخ می دهد.

---

چرا مرغ گوشتی امروزی بیشتر دچار آسیت می شود؟

جالب است بدانیم که ژنتیک مدرن تا حدی قربانی موفقیت خودش شده است.

مرغ گوشتی امروزی:

* رشد بسیار سریع تری دارد.

* ضریب تبدیل بهتری دارد.

* عضله بیشتری تولید می کند.

اما:

ظرفیت ریه و سیستم قلبی-عروقی به همان نسبت رشد نکرده است.

به همین دلیل در شرایط استرس، اکسیژن رسانی پاسخگوی نیاز بدن نیست.

---

مهم ترین عوامل ایجاد آسیت

1. ارتفاع از سطح دریا

این مورد برای شما اهمیت ویژه ای دارد.

در ارتفاعات:

* فشار اکسیژن کاهش می یابد.

* اکسیژن خون کمتر می شود.

* فشار شریان ریوی افزایش پیدا می کند.

مطالعات نشان داده اند بروز آسیت در ارتفاعات بالاتر از 1500 متر به طور محسوسی افزایش می یابد. در ارتفاع حدود 2200 متر (مشابه منطقه شما) ریسک آسیت به مراتب بیشتر از سطح دریاست.

---

2. رشد بیش از حد سریع

هر عاملی که رشد را بیش از ظرفیت اکسیژن رسانی بدن افزایش دهد، احتمال آسیت را بالا می برد:

* جیره های بسیار پرانرژی

* مصرف زیاد چربی

* مصرف دان بیش از حد

* نوردهی طولانی

---

3. سرمای سالن

یکی از مهم ترین عوامل آسیت در زمستان.

وقتی جوجه سردش می شود:

* متابولیسم بالا می رود.

* مصرف اکسیژن افزایش می یابد.

* قلب مجبور می شود خون بیشتری پمپاژ کند.

در نتیجه فشار ریوی افزایش پیدا می کند. حتی سرمای کوتاه مدت در سه هفته اول می تواند زمینه آسیت را فراهم کند.

---

4. تهویه نامناسب

* کمبود اکسیژن

* افزایش CO₂

* افزایش آمونیاک

* افزایش گرد و غبار

همگی باعث تشدید هیپوکسی و افزایش احتمال آسیت می شوند.

---

5. تراکم بالا

تراکم زیاد:

* مصرف اکسیژن سالن را افزایش می دهد.

* دفع رطوبت را مختل می کند.

* کیفیت هوا را کاهش می دهد.

بنابراین یکی از عوامل مهم تشدیدکننده آسیت محسوب می شود. 

---

6. سدیم بیش از حد

نمک زیاد یا آب با سدیم بالا می تواند:

* حجم خون را افزایش دهد.

* فشار قلبی را بالا ببرد.

و خطر آسیت را افزایش دهد. 

---

علائم بالینی

معمولا از 4 تا 6 هفتگی مشاهده می شود.

علائم شایع:

✅ شکم بادکرده

✅ تنفس سخت

✅ بی حالی

✅ کبودی تاج و ریش

✅ رشد کمتر

✅ تلفات ناگهانی

---

ضایعات کالبدگشایی

تقریبا همه دامپزشکان طیور این صحنه را دیده اند:

مهم ترین ضایعات:

* تجمع مایع زردرنگ در شکم

* هیدروپریکارد (آب دور قلب)

* بزرگی بطن راست

* احتقان شدید کبد

* کبد بزرگ و تیره

* لخته های فیبرینی در مایع شکمی

---

آیا آسیت درمان دارد؟ پاسخ کوتاه:

❌ خیر

وقتی پرنده وارد مرحله آسیت شود، درمان واقعی وجود ندارد.

بنابراین آسیت یک بیماری پیشگیری محور است نه درمان محور.

راهکارهای علمی پیشگیری از آسیت

1. کنترل سرعت رشد

موثرترین راهکار دنیا

روش ها:

* کاهش دان در سنین پایین

* محدودیت نوری

* کاهش دانسیته انرژی جیره

---

2. مدیریت دمای سالن

هدف:

* جلوگیری از سرما

* جلوگیری از نوسانات شدید دمایی

خصوصا در 21 روز اول.

---

3. تهویه موثر

هدف:

* اکسیژن کافی

* CO₂ پایین

* آمونیاک پایین

تهویه مناسب یکی از موثرترین ابزارهای کنترل آسیت است.

---

4. کنترل کیفیت آب

بررسی:

* سدیم

* TDS

* EC

خصوصا در مناطق مرتفع اهمیت بیشتری دارد.

---

5. استفاده از آنتی اکسیدان ها

مطالعات نشان داده اند:

ویتامین C

ویتامین E

سلنیوم

می توانند شدت آسیب های ناشی از هیپوکسی و استرس اکسیداتیو را کاهش دهند.

---

6. حمایت از کبد و کلیه

اگرچه آسیت یک بیماری قلبی-ریوی محسوب می شود، اما:

* احتقان کبد

* اختلال دفع متابولیت ها

* عدم تعادل الکترولیتی

در مراحل بعدی نقش مهمی پیدا می کنند.

بنابراین حفظ عملکرد کبد و کلیه در گله های مستعد آسیت اهمیت بالایی دارد.

---

جمع بندی کاربردی

اگر بخواهیم عوامل بروز آسیت را به ترتیب اهمیت رتبه بندی کنیم:

عامل سهم تقریبی

کمبود اکسیژن و فشار خون ریوی 35٪

رشد بیش از حد سریع. 25٪ 

ارتفاع از سطح دریا 15٪ 

سرمای سالن 10٪

تهویه ضعیف 10٪ 

سدیم و کیفیت آب 5٪ 

---

یک نکته بسیار مهم برای مرغداران مناطق مرتفع

در ارتفاع حدود 2200 متر از سطح دریا ، آسیت یکی از بیماری هایی است که باید از روز اول برای پیشگیری از آن برنامه داشت؛ چون در این ارتفاع، ظرفیت اکسیژن محیط به طور طبیعی کمتر از مناطق هم سطح دریاست و کوچک ترین خطا در تهویه، دما یا سرعت رشد می تواند خطر آسیت را چند برابر کند.

منابع علمی

1. Merck Veterinary Manual – Ascites Syndrome in Poultry.

2. MSD Veterinary Manual – Ascites Syndrome in Poultry. 

3. Gupta AR. *Ascites Syndrome in Poultry: A Review*. World's Poultry Science Journal, 2011.

4. Julian RJ. *Pulmonary Hypertension Syndrome in Broilers*.

5. Wideman RF. *Ascites Syndrome in Broiler Chickens*.

6. Ontario Ministry of Agriculture. *Ascites Syndrome in Meat-Type Chickens*.

7. Ezzulddin TA. *Ascites in Broiler: Updates*, 2023