سوانح ژئولوژیک زاگرس

🌍 سوانح ژئولوژیک زاگرس

ایران به دلیل قرارگیری در کمربند فعال آلپ–هیمالیا، از جمله کشورهای پرمخاطره جهان از نظر سوانح زمین شناختی به شمار می رود. در بیش از یک قرن گذشته، زمین لرزه های بزرگ کشور ده ها هزار قربانی بر جای گذاشته اند. در این میان، رشته کوه زاگرس به دلیل شرایط ویژه زمین ساختی، توپوگرافی کوهستانی، گسل های فعال، شیب های ناپایدار و بارش های فصلی، یکی از مهم ترین کانون های مخاطرات ژئولوژیک ایران محسوب می شود.

سوانح اصلی ژئولوژیک در زاگرس عبارت اند از:

🔹 زمین لرزه: زاگرس یکی از فعال ترین پهنه های لرزه ای ایران است. زمین لرزه سرپل ذهاب در سال ۱۳۹۶ با بزرگای ۷٫۳، از مهم ترین زمین لرزه های دهه های اخیر کشور به شمار می رود.

🔹 زمین لغزش: زاگرس یکی از مستعدترین مناطق ایران برای وقوع زمین لغزش است. وجود زمین لغزش عظیم و پیشاتاریخی سیمره، که هزاران سال پیش رخ داده، نشان دهنده ظرفیت بالای این پهنه برای حرکات توده ای بزرگ است. امروزه نیز زمین لغزش از مهم ترین مخاطرات طبیعی دامنه های زاگرس به شمار می رود.

🔹 فرونشست زمین: افت مستمر سطح آب های زیرزمینی در بسیاری از دشت های کشور موجب بروز فرونشست شده است. اگرچه شدت این پدیده در زاگرس به اندازه دشت های مرکزی ایران نیست، اما در برخی دشت های کرمانشاه، ایلام، لرستان و خوزستان نشانه های آن مشاهده شده است.

🔹 روان گرایی خاک: در رسوبات سست و اشباع از آب، لرزش شدید زمین می تواند باعث کاهش مقاومت خاک و ناپایداری ساختمان ها، راه ها و زیرساخت ها شود.

این مخاطرات اغلب به صورت زنجیره ای عمل می کنند. برای مثال، یک زمین لرزه می تواند زمینه وقوع زمین لغزش یا روان گرایی را فراهم کند و دامنه خسارات را افزایش دهد. به همین دلیل، شناخت روابط متقابل میان مخاطرات ژئولوژیک برای کاهش آسیب پذیری سکونتگاه ها و زیرساخت ها اهمیت فراوانی دارد.

شناخت علمی این سوانح و افزایش آگاهی عمومی، گامی اساسی در جهت ارتقای تاب آوری جوامع محلی و کاهش خسارات آینده است.

علی جودکی