شرکت خانوادگی در جلسات درمانی و مشاوره به عنوان حمایتی موثر در روند بهبودی فرد درگیر اعتیاد

شرکت خانوادگی در جلسات درمانی و مشاوره به عنوان حمایتی موثر در روند بهبودی فرد درگیر اعتیاد چقدر تاثیر گذار است؟

شرکت خانوادگی در جلسات درمانی، اگر درست انجام شود، معمولا یکی از قوی ترین عوامل حمایتی در بهبودی اعتیاد است؛ در حدی که در بسیاری از پروتکل های علمی، «حضور خانواده» خودش یک جزء رسمی درمان محسوب می شود، نه یک گزینه اضافی، در عمل، تاثیرش را می شود در چند محور دید:

۱. افزایش احتمال «شروع درمان» و «ماندن در درمان» پژوهش ها نشان می دهند وقتی خانواده؛ در جلسات درمانی حاضر می شود ،و با درمانگر هماهنگ می شود نتیجه ها شامل این موارد است که؛ احتمال اینکه فرد اصلا درمان را شروع کند بالاتر می رود، احتمال اینکه در میانه راه رها نکند بیشتر می شود، دوره های ترک، پایدارتر می شوند. چرا؟ چون فرد معتاد احساس می کند: تنها نیست، فقط خودش مسئول «جنگیدن» نیست، خانواده در کنار او مسئولیت را تقسیم کرده اند، نه در مقابل او ایستاده اند.

۲. اصلاح الگوهای ارتباطی آسیب زننده در خیلی از خانواده ها بدون اینکه متوجه باشند، الگوهایی مثل: سرزنش، نصیحت کردن های، طولانی، تحقیر، سکوت و قهر، کنترل افراطی یا بی تفاوتی کامل؛ به طور مستقیم یا غیرمستقیم استرس و احساس بی پناهی فرد را زیاد می کند و او باز هم به مصرف پناه می برد.

در جلسات خانوادگی: این الگوها شناسایی و روی میز آورده می شود.

درمانگر به خانواده کمک می کند: به جای «مقصر پیدا کردن»، روی راه حل مشترک تمرکز کنند، شیوه بیان نگرانی را از شکل حمله، به شکل حمایت و همدلی تبدیل کنند.

نتیجه؛ تنش خانه کمتر می شود؛ و خانه از «میدان جنگ» تبدیل می شود به «پایگاه امن»؛ این خودش یک داروی قوی ضد عود است.

۳. کاهش احساس شرم و طردشدگی در فرد معتاد حضور خانواده در جلسات، یک پیام ضمنی مهم دارد: «توبرای ما مهمی، ما هنوز روی تو حساب می کنیم، تو را رها نکرده ایم.»

این پیام: شرم و خودتنفری را کمتر می کند، امید و احساس ارزشمندی را بالا می برد، انگیزه برای ادامه درمان را زیاد می کند

برعکس، اگر خانواده کاملا کنار بکشند یا فقط تهدید کنند: فرد فکر می کند «من دیگر ارزش ندارم، همه از من متنفرند»، در این حالت، مصرف مواد تبدیل می شود به تنها راه «فرار از این حس ها»

۴. یاد گرفتن چطور کمک کنیم که کمک مان مضر نشود خیلی از رفتارهایی که خانواده با نیت کمک انجام می دهد، در عمل کمک کننده نیست؛ مثلا: پرداخت همه بدهی ها و خسارت ها بدون هیچ مرز و قاعده، پوشاندن اشتباهات او و دروغ گفتن به دیگران، یا برعکس، قطع کامل محبت و فقط خشونت و تهدید

در جلسات خانواده؛ خانواده یاد می گیرد کجا باید کمک کند و کجا نباید

تفاوت بین: «حمایت سالم» (که رشد و مسئولیت پذیری می آورد) و «حمایت بیمارگونه» (که وابستگی و تداوم اعتیاد می آورد) را می فهمد.

۵. هماهنگی در تصمیم های مهم مرزها، قوانین، پیامدها خیلی وقت ها؛ یکی از والدین نرم و دلسوز است، دیگری سخت گیر و عصبانی، این تضاد، برای فرد درگیر اعتیاد تبدیل می شود به یک فرصت برای سوءاستفاده و ادامه مصرف (بازی دادن دو طرف).

جلسات خانوادگی کمک می کند که خانواده بر سر یک سیاست مشترک به توافق برسند، درباره مواردی مثل: قوانین خانه، نحوه برخورد با مصرف، کمک مالی یا غیرمالی، زمان ها و شرایط اخراج از خانه (اگر لازم شد) تصمیم مشترک بگیرند

وقتی پیام خانواده واحد و هماهنگ باشد، فرد کمتر می تواند از شکاف ها استفاده کند و بیشتر با واقعیت مشکل خود روبه رو می شود.

۶. کاهش فرسودگی و افسردگی خود خانواده هدف جلسات خانوادگی فقط کمک به فرد معتاد نیست؛ کمک به خود خانواده هم هست:

- والدین و خواهر یا برادرها؛ می توانند احساسات خودشان (خشم، ترس، ناامیدی، شرم) را بیان کنند، یاد می گیرند چطور از خودشان مراقبت کنند، یاد می گیرند «مرز شخصی» داشته باشند تا نسوزند

خانواده ای که کاملا فرسوده و افسرده است، حتی اگر بخواهد، دیگرتوان حمایت موثر را ندارد.

مشاوره خانوادگی مثل اکسیژن است تا خانواده بتواند نفس بکشد و ادامه دهد.

۷. این تاثیر «چقدر» است؟ (به زبان ساده) از دید علمی (طبق مدل های درمان اعتیاد در دنیا):

- حضور خانواده معمولا؛ شانس شروع درمان را بالا می برد، خطر رها کردن درمان را پایین می آورد، مدت پرهیز (بدون مصرف) را طولانی تر می کند، آمار دقیق بسته به نوع برنامه و کشور متفاوت است، ولی به صورت تقریبی در مطالعات آمده که درمان هایی که در آن ها خانواده درگیر است، نسبت به درمان فردی تنها، درصد موفقیت بالاتری در حفظ پاکی در ۶ تا ۱۲ ماه اول دارند.

به زبان ساده اگر دو نفر شرایط مشابه داشته باشند، ولی یکی خانواده همراه و آموزش دیده داشته باشد و دیگری نه، احتمال موفقیت نفر اول به شکل قابل توجهی بیشتر است.

کی و چگونه حضور خانواده مفید است؟

مفید است وقتی که خانواده آماده شنیدن و تغییر کردن هم هست، نه فقط آمده که «فقط او را عوض کند»؛ جلسات زیر نظر روانشناس یا روانپزشک آشنا با اعتیاد باشد؛ هدف، «همکاری» باشد، نه «محاکمه» در اتاق مشاوره

می تواند موقتا محدود شود وقتی که یکی از اعضای خانواده خشونت شدید کلامی یا جسمی دارد و حاضر به کنترل خود نیست، حضور او در جلسه، فرد معتاد را کاملا می بندد و درمانگر هم راهی برای مدیریت آن ندارد.

در این موارد، درمانگر ممکن است مدتی جلسات فردی بیشتر بگذارد، یا ابتدا با آن عضو خانواده جداگانه کار کند، سپس جلسات مشترک شروع شود

و در پایان تاثیر حضور خانواده در جلسات درمانی، اگر درست مدیریت شود، بسیار بالاست.

و در جمع بندی اینطور بگویم، این حضور؛ شروع و ادامه درمان را تقویت می کند؛ روابط را از حالت جنگی به حالت حمایتی تبدیل می کند؛ به خود خانواده کمک می کند نسوزد و سالم بماند؛ در بسیاری از پروتکل های معتبر، «خانواده» بخشی از نسخه درمان است، نه فقط یک گزینه اضافی.