خونخواهی امام ...

●معنای خونخواهی ولی خدا !

●تجربه ما چه می گوید !

📝محمدرضا محجوب

🔺عاشورا در کربلا تمام نشد؛ کربلا از همان لحظه ای آغاز شد که خون حسین بن علی علیه السلام بر زمین ریخت و قرار شد این خون، تاریخ را به حرکت درآورد. اگر شهادت امام را پایان ماجرا بدانیم، در واقع کربلا را به یک حادثه تاریخی تقلیل داده ایم؛ حادثه ای که در یک نیم روز رخ داد و با شهادت امام و یارانش پایان یافت. اما منطق عاشورا چیز دیگری می گوید. امام حسین علیه السلام برای یک پیروزی نظامی کوتاه مدت به میدان نیامده بود. او در برابر یک «طرح» ایستاده بود؛ طرحی که می خواست مسیر جامعه اسلامی را از حقیقت بعثت و ولایت جدا کند و نظم اموی را جایگزین نظم نبوی سازد. از این منظر، شهادت امام نه شکست طرح، بلکه تبدیل یکی از مراحل آن به مرحله ای دیگر بود. وقتی خون ولی خدا برای احیای حقیقت ریخته می شود، این خون باید در تاریخ امتداد پیدا کند؛ باید به آگاهی، اراده، مقاومت و حرکت تبدیل شود. شاید به همین دلیل است که عاشورا پس از چهارده قرن همچنان زنده است و نهضت های شیعی و بسیاری از حرکت های عدالت خواهانه، خود را به نحوی وامدار آن می دانند. چنان که در «همرزمان حسین علیه السلام» آمده است، مبارزات امام سجاد، امام باقر و امام صادق علیهم السلام از کربلا رویید و قیام هایی که سال ها بعد با شعار خون خواهی حسین شکل گرفتند، نشان دادند که آن نیم روز چگونه توانسته است به ماده اولیه مبارزات تاریخی تبدیل شود. بنابراین «یالثارات الحسین» صرفا فریاد انتقام از گذشته نیست؛ اعلام استمرار یک جبهه در برابر ظلم است.

🔺اما خونخواهی را نباید به کشتن قاتلان فروکاست. قصاص قاتلان و اجرای عدالت، بخشی از خونخواهی است، اما تمام آن نیست. پرسش اصلی این است که چه ساختاری امکان وقوع آن جنایت را فراهم کرد و پس از آن، چه مناسباتی همچنان می تواند همان ظلم را بازتولید کند؟ اگر قاتل مجازات شود اما ساختار ظلم باقی بماند، هنوز بخش مهمی از ماموریت خونخواهی انجام نشده است. خون حسین علیه السلام برای آن ریخته شد که جامعه از ظلم تمدنی خارج شود و نظم حق جایگزین نظم باطل گردد. بنابراین خون خواهی در هر زمان باید ترجمه متناسب با همان زمان داشته باشد. اگر از خونخواهی شهیدی در روزگار خود سخن می گوییم، باید آرمان او، دشمنی که در برابرش ایستاد و ساختاری که او قصد اصلاح یا برچیدن آن را داشت، دقیقا شناخته شود. سپس باید برای رسیدن به هدف، مرحله بندی و تقسیم کار صورت گیرد. تجربه شهادت حاج قاسم سلیمانی نیز از همین منظر قابل تامل است. اگر «انتقام سخت» را فقط یک عملیات نظامی بدانیم، آن را کوچک کرده ایم و اگر آن را چنان کلی و دور از دسترس تعریف کنیم که هیچ اقدام مشخصی برای آن نتوان تصور کرد، عملا به انفعال رسیده ایم. هدف بزرگ زمانی معنا پیدا می کند که به گام های روشن تبدیل شود. خون خواهی باید روی زمین اتفاق بیفتد؛ در سیاست، اقتصاد، علم، فرهنگ، رسانه، دیپلماسی، امنیت و عدالت. هردستگاه باید بداند سهم خود در امتداد راه شهید چیست و چگونه می تواند مانعی از موانع مسیر را بردارد.

📌از همین جا می توان تفاوت میان «عزاداری منفعل» و «عزاداری مسئولانه» را فهمید. عاشورا قرار نیست انسان را فقط به گریه و احساسات محدود کند؛ قرار است گریه را به شناخت و شناخت را به مسئولیت تبدیل کند. اگر جامعه ای هر سال برای حسین علیه السلام عزاداری کند اما در برابر ظلم، تحریف، سلطه و فساد هیچ تغییری در رفتار و ساختار خود ایجاد نکند، هنوز معنای کامل خون خواهی را درنیافته است. خون خواهی یعنی طرح ولی خدا را ادامه دادن. یعنی اگر او برای عدالت ایستاد، ما عدالت را در ساختارهای اجتماعی دنبال کنیم؛ اگر برای استقلال و مقابله با سلطه قیام کرد، ما نسبت خود را با سلطه روشن کنیم؛ اگر برای احیای دین ایستاد، علم، فرهنگ، رسانه و اقتصاد خود را با همان آرمان نسبت سنجی کنیم. در این نگاه، دستگاه فرهنگی وظیفه دارد جامعه را آگاه و آماده کند، رسانه باید تصویر روشنی از مسئله و مسیر ارائه دهد، نهاد علم باید مسئله را مطالعه و برای آن راه حل تولید کند، دستگاه قضایی باید عدالت را درباره مجرمان و عوامل جنایت اجرا کند و نهادهای سیاسی و اجرایی باید در جهت تحقق آرمان شهید حرکت کنند. نه باید خونخواهی را به چند اقدام مقطعی تقلیل داد و نه آن را چنان بزرگ و مبهم ساخت که به شعار تبدیل شود. خون خواهی واقعی، یک پروژه تدریجی و قابل سنجش است؛ پروژه ای که از شناخت آغاز می شود، با سازمان دهی ادامه می یابد و در تغییر مناسبات ظلم به نتیجه می رسد. کربلا یک نیم روز بود، اما پیام آن چهارده قرن ادامه یافته است؛ اکنون پرسش اصلی این نیست که آیا ما حسین را دوست داریم، بلکه این است که در امتداد طرح حسین، چه کاری انجام می دهیم؟

مرداد ۱۴۰۵

🌐سبک نورد|رسانورد را دنبال کنید:

 [ @sabk_resanavard ]