مالیات دیجیتال، اقتصاد پلتفرمی و حکمرانی داده های مالیاتی

انتقال شتابان اقتصاد سنتی به سمت اقتصاد دیجیتال و مدل های کسب وکار پلتفرمی، مفاهیم کلاسیک حقوق و حسابداری مالیاتی را با چالش های بنیادین مواجه کرده است. در نظام های مالیاتی سنتی، اصول کلیدی مانند «اقامتگاه قانونی»، «حضور فیزیکی (Physical Nexus)» و «محل وقوع تراکنش» مبنای تعیین حوزه قضایی مشمول مالیات بودند؛ درحالی که در اقتصاد دیجیتال، ارزش عمدتا از طریق دارایی های نامشهود، داده های کاربران، اثرات شبکه ای و پلتفرم های ابری فرامرزی خلق می شود.

این تحول، نظام های مالیاتی و شرکت ها را در سه محور اساسی به چالش کشیده است:

۱. بازتوزیع حقوق مالیاتی و بازتعریف حضور اقتصادی معنادار (Significant Economic Presence): شرکت های بزرگ فناوری بدون استقرار فیزیکی در یک کشور، جریان های نقدی عظیمی از کاربران آن بازار کسب می کنند. ابتکارات جهانی مانند ستون اول و دوم برنامه BEPS سازمان OECD (قواعد مالیات بر حداقل سود جهانی - Pillar 2 و تخصیص سود بر مبنای بازار مصرف - Pillar 1) مستقیما ساختار برنامه ریزی مالیاتی بین المللی شرکت ها را بازنویسی کرده است.

۲. حسابرسی مالیاتی مبتنی بر کلان داده و الگوریتم های کشف فرار مالیاتی: سازمان های امور مالیاتی به سمت سامانه های پایانه های فروشگاهی، سامانه های مودیان و تقاطع گیری داده های بانکی و پلتفرمی حرکت کرده اند. این امر نیازمند الگوریتم های پیشرفته یادگیری ماشین برای شناسایی رفتارهای غیرعادی، فرار مالیاتی و اقتصاد غیررسمی است.

۳. تطبیق خودکار و ریسک تمکین مالیاتی (Tax Compliance Risk): شرکت ها نیازمند سیستم های هوشمند حسابداری هستند که بتوانند قواعد پیچیده مالیات بر ارزش افزوده (VAT) در معاملات دیجیتال، چندوجهی بودن پلتفرم ها و الزامات لحظه ای گزارشگری سامانه ها را به صورت بلادرنگ پایش و محاسبه کنند.

از منظر تئوری های حسابداری، تامین مالی و اقتصاد رفتاری:

• تئوری اجتناب مالیاتی و ارزش شرکت: پیچیدگی ساختار دارایی های نامشهود فرصت های اجتناب مالیاتی را افزایش می دهد؛ اما با شفافیت سامانه ای و افشای ریسک های مالیاتی، بازار سرمایه واکنش های متفاوتی به استراتژی های تهاجمی مالیاتی نشان می دهد.
• اثر بر ساختار سرمایه و هزینه تامین مالی: ریسک های ناشی از عدم تمکین مالیاتی و ابهامات در دعاوی مالیاتی اقتصاد دیجیتال مستقیما نرخ تنزیل و هزینه سرمایه شرکت ها را تحت تاثیر قرار می دهد.

یک عنوان جامع، به روز و تجربی-روش مند برای رساله دکتری:

«طراحی مدل ارزیابی ریسک تمکین و اجتناب مالیاتی در بستر اقتصاد دیجیتال و پلتفرمی: کاربست رویکردهای یادگیری ماشین در تقاطع گیری داده های مالیاتی و تحلیل اثر آن بر هزینه سرمایه شرکت ها»

در این پژوهش می توان به مدل سازی رفتار مودیان دیجیتال، چالش های ارزش گذاری نامشهودها در تعیین پایه های مالیاتی و نحوه استفاده سازمان های ناظر از هوش مصنوعی برای اعتبارسنجی بلادرنگ داده های مالی پرداخت.