ناخدایان بوشهری و حفظ حافظه دریایی بوشهر و خلیج فارس

در این سال ها با رویکرد جالب توجهی از سوی ناخدایان بوشهری مواجه هستیم و آن هم انتشار کتب خاطرات ناخدایان بوشهری است. البته این مهم از خوش اقبالی های ماست که حفظ حافظه دریایی بندر بوشهر از زبان کسانی است که خود بخشی از تاریخ دریانوردی خلیج فارس هستند. این آثار به ثبت تاریخ شفاهی دریانوردی ما کمک شایانی می کند. وقتی عمیق تر به موضوع بنگریم و با پیشرفت فناوری های جدید در حوزه دریا و دریانوردی همراه شویم، به واقع پی می بریم که بسیاری واژه ها در گفتگوها و زندگی ساحل نشینان، کم کم به وادی فراموشی سپرده و عملا منسوخ می شوند.

بدون شک حمایت از نگارش و چاپ دیگر آثار ناخدایان بوشهری، حافظه تاریخی و هویتی نسل های آینده را تقویت و پربارتر می کند. ناخدایان بوشهری در این سال ها بخشی از واژگان و اصطلاحات دریایی، داستان ها و تجربه های دریایی و زندگی شخصی ناخدایان و جاشوان و تجربه های روزمره و مواجهه با خطر را به خوبی برای تاریخ روایت و ثبت کرده اند. از این منظر، کاری شایسته و بایسته صورت گرفته و شایسته همه گونه تقدیر و سپاسگزاری است.

از روزگاران قدیم در استان بوشهر، پیش تر کتبی مانند «سفرهای سلیمان سیرافی» و شرح کامل تر آن در کتاب «سلسله التواریخ یا اخبار الصین و الهند» از ابوزید سیرافی، محمدعلی خان سدیدالسلطنه کبابی با کتاب «صید مروارید»، کتاب «راهنمای دریایی» اثر ناخدا عبدالله فهیمی دیلمی و کتاب «دریانوردی ایرانیان» از اسماعیل رائین و این سال ها انتشار نسخه خطی کتاب «سفرنامه ناخدا عباس دریانورد» از منابع گران بهای تاریخی در حوزه دریانوردی و خلیج فارس پژوهشی می باشند. باید دانست که این تجربه ها و گنجینه های مکتوب از دیرباز تاکنون، در واقع همان روایت دست اول است و به اصطلاح اهالی تاریخ، بخشی از تاریخ نزدیک به ماجراست؛ یعنی همان منابع دست اول که رجوع به آن برای هر پژوهشگر دریا و دریانوردی از نان شب هم واجب تر است!!!

گفتنی است پس از انتشار کتاب ناخدا حاج عبدالمجید طبیب نژاد مطلق با عنوان «خیران» و ناخدا حاج عبدالرسول غریبی با انتشار چندین کتاب، از جمله «فرهنگ واژگان و اصطلاحات دریایی و دریانوردی»، این بار نوبت به ناخدا حمید ماهینی از ناخدایان جفره شد که پای در عرصه نویسندگی بگذارد. کتابی با عنوان «لحیمر» (لیمر) که از این رهگذر شایسته و درخور توجه است و به تازگی از سوی انتشارات شروع به زیور طبع آراسته گردیده است.

اگر به دیده تحقیق بنگریم، هر یک از ناخدایان خوشنام بوشهری با انگیزه های گوناگون پای در عرصه نویسندگی نهاده اند و بر اهالی فرهنگ و هنر پوشیده نیست که این بزرگان، هر یک بخش جدایی ناپذیر از تاریخ دریانوردی ما را در بندر بوشهر و خلیج فارس بر دوش دارند. ناخدا طبیب نژاد مطلق کتابی نگاشته با عنوان «خیران» و واژه ها و اصطلاحات دریایی را در میان تجربیات ارزشمند خود، از صید گرفته تا شناورسازی و خاطرات تلخ و شیرین سفرهای دریایی، به رشته تحریر درآورده؛ کتابی که به چاپ دوم هم رسیده است.

ناخدا عبدالرسول غریبی پس از نگارش کتاب اصطلاحات دریایی اش، با قلمی توانا به سراغ داستان های دریایی رفته که برای ساحل نشینان امروز، بدون شک ناگفته های بسیار دارد. ناخدا غریبی با نگارش کتاب های «قهوه خانه ساحلی»، «جلو»، «آخرین موج»، «جمو» و... با شیوه روایی و بسیار شیرین، داستان هایی را روایت کرده است.

اما ناخدا حمید ماهینی، چهره کمتر شناخته شده اما خوش بیان و خوش مشرب محله جفره، با نگارش طنزگونه خاطرات خود از احوالات جاشوان و داستان های دریایی، چنان خوب از عهده برآمده که واقعا کتابش را خواندنی و دلچسب نموده است.

کتاب «لحیمر» با بیانی گیرا، زوایای پنهان دیگری از تاریخ مردم ساحل نشین بوشهر را روایت می کند. اینکه چه بر سر ناخدایان و جاشوان رفته، از دست وپنجه نرم کردن با مرگ و دلهره و اضطراب های دریایی در «شب تاریک و بیم موج و گردابی چنین هایل» گفته و از دورهمی ها و سخنان خصوصی جاشوان و ناخدایان بازنشسته آورده و حتی از محاورات روزمره آنان در اوقات فراغت هم غافل نبوده است. کتاب ناخدا ماهینی سرشار از لحظات شادی آور و اندوهناک سفرهای دریایی است که به رایگان برای نسل امروز به یادگار گذاشته است.

بنابراین هر سه ناخدا امروز بخشی از حافظه دریایی ما در بندر بوشهر هستند. آثارشان خود فیلمنامه ای را می ماند که برای هر کارگردانی سوژه فیلم کوتاه و بلندی خواهد بود، برای هر پژوهشگری راهنما و مشکل گشاست و در آخر، برای هر خواننده اهل دلی سرشار از درس های زندگی و ثبت لحظه های خوش با کتاب مانوس بودن است!