ال نینو؛ وقتی اقیانوس آرام برای آب وهوای ایران تصمیم می گیرد

ال نینو؛ وقتی اقیانوس آرام برای آب وهوای ایران تصمیم می گیرد

ال نینو (El Niño) یکی از مهم ترین پدیده های اقلیمی جهان است که از گرم شدن غیرعادی آب های سطحی بخش های مرکزی و شرقی اقیانوس آرام استوایی شکل می گیرد؛ پدیده ای که اگر شدت بگیرد، می تواند هزاران کیلومتر دورتر، الگوهای بارش، دما و حتی خطر وقوع سیلاب و خشکسالی را تغییر دهد.

اما ال نینو دقیقا چیست و چرا آب شدن چند درجه ای دمای آب در اقیانوس آرام باید برای ما در ایران مهم باشد؟

اقیانوس و جو زمین ارتباط بسیار نزدیکی با یکدیگر دارند. وقتی دمای بخش بزرگی از اقیانوس آرام تغییر می کند، تبادل گرما و رطوبت میان اقیانوس و جو نیز تغییر کرده و در نتیجه الگوهای باد، فشار هوا و انتقال رطوبت در مقیاس وسیع تحت تاثیر قرار می گیرند. به همین دلیل، یک تغییر در اقیانوس آرام می تواند پیامدهایی در آمریکای جنوبی، آسیا، استرالیا و حتی خاورمیانه داشته باشد.

در شرایط عادی، بادهای استوایی آب های گرم سطحی را به سمت غرب اقیانوس آرام، یعنی حوالی اندونزی و استرالیا، هدایت می کنند. در زمان وقوع ال نینو، این الگو ضعیف یا دچار تغییر می شود و آب گرم بیشتری به سمت مرکز و شرق اقیانوس آرام حرکت می کند. نتیجه، تغییر در گردش جو و در ادامه، تغییر الگوهای آب وهوایی در نقاط مختلف جهان است.

این تغییرات می توانند در برخی مناطق به بارش های شدید و افزایش خطر سیلاب و در مناطق دیگر به کاهش بارندگی و خشکسالی منجر شوند. ال نینو همچنین معمولا با افزایش دمای میانگین جهانی همراه است، هرچند گرمایش بلندمدت زمین عمدتا ناشی از افزایش غلظت گازهای گلخانه ای است.

اما سوال مهم برای ایران این است: ال نینو چه اثری بر پاییز و زمستان کشور خواهد داشت؟

بر اساس برخی الگوهای اقلیمی، وقوع ال نینو می تواند احتمال تغییر در الگوی بارش ایران را افزایش دهد و در بعضی دوره ها با افزایش بارش در بخش هایی از کشور، به ویژه غرب و جنوب غرب ایران، همراه باشد. در صورت هم زمانی این شرایط با سایر عوامل جوی، احتمال وقوع بارش های سنگین در بازه های کوتاه نیز می تواند افزایش پیدا کند؛ موضوعی که خطر آب گرفتگی و سیلاب را جدی تر می کند.

البته ال نینو به معنای قطعی شدن بارش بیشتر در ایران نیست. وضعیت نهایی بارش کشور به عوامل متعددی مانند سامانه های جوی منطقه، الگوهای فشار، مسیر جریان های جوی و دمای سایر پهنه های آبی نیز وابسته است. بنابراین، نمی توان تنها بر اساس وقوع ال نینو درباره میزان بارش یک استان یا شهر در یک زمان مشخص قضاوت کرد.

در ماه های اخیر، صحبت هایی درباره احتمال شکل گیری یک ال نینوی بسیار قدرتمند در اواخر ۲۰۲۶ و اوایل ۲۰۲۷ مطرح شده است. با این حال، ادعاهایی مانند «قوی ترین ال نینوی تاریخ» باید با احتیاط بررسی شوند؛ زیرا شدت این پدیده بر اساس شاخص های علمی مشخص اندازه گیری می شود و برای مقایسه آن با رکوردهای تاریخی، باید منتظر داده ها و پیش بینی های رسمی و به روز بود.

اگر روند شکل گیری ال نینو ادامه پیدا کند، پاییز ۱۴۰۵ و ماه های ابتدایی زمستان می تواند برای بررسی تغییرات الگوی بارشی ایران دوره ای مهم باشد.

در نهایت، ال نینو را نباید یک پیش بینی قطعی از آینده آب وهوا دانست؛ بلکه باید آن را یکی از عوامل مهم و اثرگذار بر سیستم اقلیمی جهان در نظر گرفت.

شاید عجیب به نظر برسد، اما گاهی تغییر دمای آب در نقطه ای از اقیانوس آرام می تواند هزاران کیلومتر دورتر، خودش را با باران شدید، خشکسالی، گرما یا سیلاب نشان دهد؛ و همین ارتباط پیچیده میان اقیانوس و جو است که ال نینو را به یکی از مهم ترین پدیده های اقلیمی جهان تبدیل کرده است.

لینک دسترسی به یادداشت در روزنامه عصر اقتصاد:

https://asre-eghtesad.com/?p=254557

۱۴۰۵/۰۷/۰۱