قانون جدید مهریه در سال ۱۴۰۵؛ آیا مهریه ۱۴ سکه شده است؟
4 آبان 1405 - خواندن 11 دقیقه - 128 بازدید
مقدمه
قانون جدید مهریه در سال ۱۴۰۵ به یکی از موضوعات بحث برانگیز حقوق خانواده تبدیل شده است. انتشار خبرهایی درباره محدودشدن ضمانت اجرای وصول مهریه به ۱۴ سکه، این سوال را برای بسیاری از افراد ایجاد کرده است که آیا مهریه در ایران واقعا به ۱۴ سکه محدود شده است؟ آیا زنانی که مهریه بیشتری دارند، دیگر نمی توانند تمام حق مالی خود را مطالبه کنند؟ و وضعیت پرونده هایی که پیش از تصویب مقررات جدید تشکیل شده اند، چه خواهد بود؟
پاسخ به این پرسش ها مستلزم بررسی دقیق مقررات فعلی و آخرین وضعیت طرح اصلاح قانون مهریه است. نکته مهم این است که تصویب یک طرح در مجلس، به تنهایی به معنای تبدیل شدن آن به قانون لازم الاجرا نیست.
در این مقاله، ضمن بررسی آخرین وضعیت طرح اصلاح قانون مهریه، تفاوت میان مهریه ۱۴ سکه، ۱۱۰ سکه و کل مهریه مندرج در عقدنامه را توضیح می دهیم و به مهم ترین پرسش های حقوقی درباره مطالبه مهریه در سال ۱۴۰۵ پاسخ خواهیم داد.
آخرین وضعیت قانون جدید مهریه در سال ۱۴۰۵ چیست؟
طرح اصلاح موادی از قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی و قانون مدنی، با هدف تغییر برخی مقررات مربوط به وصول بدهی ها و ضمانت اجرای محکومیت های مالی، در مجلس شورای اسلامی بررسی شد. بخشی از این طرح به نحوه اجرای مهریه و محدودکردن برخی ضمانت های اجرایی آن مربوط بود.
بر اساس گزارش رسمی شورای نگهبان در ۳۱ شهریور ۱۴۰۵، مصوبه مجلس با ایرادات شرعی و ابهامات حقوقی مواجه شد. یکی از ایرادات اصلی، محدودکردن ضمانت اجرای مقرر برای وصول مهریه به ۱۴ سکه تمام بهار آزادی یا معادل آن بود. این مصوبه برای رفع ایرادات و بررسی مجدد به مجلس بازگشت.
بنابراین، صرف انتشار خبر تصویب طرح در مجلس، به این معنا نیست که مقررات پیشنهادی از همان تاریخ اجرا شده اند. برای تعیین وضعیت قانونی هر تغییر، باید مراحل تصویب نهایی، تاییدهای لازم و ابلاغ قانون بررسی شود.
نتیجه مهم: تا زمانی که اصلاحیه مربوط به مهریه مراحل قانونی را طی نکرده و لازم الاجرا نشده باشد، نمی توان عدد ۱۴ سکه را به عنوان سقف قطعی و عمومی مهریه در ایران معرفی کرد.
آیا مهریه در قانون ایران به ۱۴ سکه محدود شده است؟
پاسخ کوتاه این است که باید میان میزان مهریه و ضمانت اجرای وصول آن تفاوت قائل شد.
بر اساس ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی، زن به محض وقوع عقد مالک مهریه می شود و اصولا می تواند مطابق مقررات قانونی، حق مالی خود را مطالبه کند. میزان مهریه نیز بر اساس توافق زوجین و شرایط معتبر مندرج در عقد تعیین می شود.
عدد ۱۴ سکه در اخبار مربوط به طرح اصلاح قانون مهریه، به محدودکردن برخی ضمانت های اجرایی وصول مهریه مربوط بوده است؛ نه اینکه به خودی خود تمام مهریه های بیشتر از این مقدار را از بین ببرد.
برای مثال، اگر در سند ازدواج مهریه ای معادل ۱۰۰ سکه تعیین شده باشد، صرف مطرح شدن یا تصویب یک طرح درباره ضمانت اجرای ۱۴ سکه ای، به این معنا نیست که ۸۶ سکه باقی مانده خودبه خود از بین می رود.
در چنین شرایطی باید مشخص شود که قانون نهایی چه حکمی درباره اصل طلب، شیوه وصول، وضعیت مالی بدهکار و ضمانت اجراهای قابل اعمال مقرر کرده است.
تفاوت مهریه ۱۴ سکه، ۱۱۰ سکه و کل مهریه چیست؟
یکی از دلایل سردرگمی مخاطبان، استفاده از اعداد متفاوت در اخبار حقوقی است. برای درک بهتر موضوع، باید سه مفهوم را از یکدیگر جدا کرد.
۱. مهریه ۱۴ سکه
عدد ۱۴ سکه در طرح اصلاح قانون مهریه، به میزان مهریه ای مربوط بود که ضمانت اجرای خاص مقرر در قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی درباره آن پیش بینی شده بود.
این پیشنهاد با ایرادات شورای نگهبان مواجه شد و نباید آن را بدون بررسی وضعیت نهایی قانون، مقرره ای قطعی و قابل اجرا دانست.
۲. مهریه ۱۱۰ سکه
عدد ۱۱۰ سکه در ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱ مطرح شده است. بر اساس این ماده، درباره مهریه ای که تا این میزان باشد، مقررات مربوط به اجرای محکومیت های مالی اعمال می شود و در خصوص مازاد بر آن، ملائت یا توانایی مالی زوج ملاک پرداخت قرار می گیرد.
این حکم به معنای آن نیست که اصل مهریه بیشتر از ۱۱۰ سکه باطل است یا زن اصولا حق مطالبه آن را ندارد. موضوع ماده، نحوه اجرای حکم و شرایط وصول بخش مازاد است.
۳. کل مهریه مندرج در عقدنامه
میزان مهریه همان مقداری است که به طور معتبر در عقد تعیین شده است. بنابراین، اگر مهریه شخصی ۲۰۰ سکه باشد، نباید صرفا به دلیل مطرح شدن اعداد ۱۴ یا ۱۱۰ سکه تصور کرد که اصل تعهد مالی شوهر به همان مقدار محدود شده است.
البته امکان و شیوه وصول مهریه، به مقررات اجرایی، وضعیت مالی زوج، مفاد سند ازدواج و شرایط هر پرونده بستگی دارد.
آیا قانون جدید مهریه شامل پرونده های قبلی می شود؟
این پرسش از مهم ترین ابهامات درباره هر اصلاح قانونی است.
پاسخ به آن به متن نهایی قانون، تاریخ لازم الاجراشدن و مقررات انتقالی احتمالی بستگی دارد. در برخی اصلاحات قانونی، قانون گذار درباره پرونده های در حال رسیدگی یا احکام صادرشده پیشین، حکم خاصی تعیین می کند. در موارد دیگر، باید قواعد عمومی مربوط به اجرای قانون در زمان و ماهیت مقرره جدید بررسی شود.
ازاین رو، نمی توان بدون مشاهده متن نهایی قانون اعلام کرد که تمام پرونده های قبلی مشمول مقررات جدید خواهند شد یا هیچ کدام از آن ها تغییر نخواهند کرد.
اگر پرونده مطالبه مهریه در جریان است، بهتر است وضعیت آن با توجه به تاریخ تشکیل پرونده، مرحله اجرای حکم و مقررات لازم الاجرا در همان زمان بررسی شود.
برای مطالبه مهریه در سال ۱۴۰۵ چه مقرراتی اجرا می شود؟
تا زمانی که اصلاحیه جدیدی به صورت قانونی لازم الاجرا نشده باشد، مطالبه مهریه بر اساس مقررات معتبر فعلی و شرایط هر پرونده انجام می شود.
به طور کلی، برای پیگیری مهریه باید به نکات زیر توجه کرد:
- سند ازدواج: میزان و نوع مهریه و اطلاعات مربوط به تعهد مالی زوج باید بررسی شود.
- روش مطالبه: با توجه به شرایط پرونده، امکان پیگیری از طریق اجرای ثبت یا مرجع قضایی مربوط مطرح می شود.
- وضعیت مالی زوج: توانایی مالی بدهکار در شیوه اجرای حکم و بررسی ادعای اعسار اهمیت دارد.
- مدارک و اطلاعات مالی: اطلاعات مربوط به اموال و دارایی های قابل شناسایی ممکن است در فرایند اجرای حکم موثر باشد.
- قانون قابل اجرا: باید بررسی شود که در تاریخ اقدام، چه مقرراتی لازم الاجراست و آیا اصلاحیه ای به تصویب نهایی رسیده است یا خیر.
انتخاب مسیر مناسب به جزئیات پرونده بستگی دارد و نمی توان یک روش را برای تمام پرونده های مهریه بهترین گزینه دانست.
آیا با تصویب قانون جدید، امکان زندانی شدن بابت مهریه از بین می رود؟
این موضوع نیز به متن نهایی قانون و مقررات لازم الاجرا بستگی دارد.
در مقررات فعلی، اجرای محکومیت مالی و شرایط مربوط به بازداشت محکوم علیه تابع ضوابط قانونی، از جمله مقررات قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی است. وضعیت اعسار، توانایی پرداخت، نحوه رسیدگی قضایی و سایر شرایط قانونی در این موضوع اهمیت دارند.
طرح اصلاح قانون مهریه در سال ۱۴۰۵ تغییراتی را در زمینه ضمانت اجرای وصول بدهی های مالی و استفاده از نظارت الکترونیکی پیشنهاد کرده بود؛ اما این پیشنهادها با ایرادات حقوقی و شرعی مواجه شدند.
بنابراین، نه می توان گفت که صرفا با طرح موضوع ۱۴ سکه، امکان بازداشت در تمام پرونده های مهریه از بین رفته است و نه می توان بدون بررسی شرایط قانونی، درباره بازداشت شخص معین نتیجه گیری کرد.
اگر مهریه بیشتر از ۱۴ سکه باشد، آیا زن می تواند تمام آن را مطالبه کند؟
باید میان حق مطالبه مهریه و شیوه اجرای حکم تفاوت گذاشت.
اصل حق مالی زن بر اساس سند ازدواج و مقررات قانون مدنی بررسی می شود. در مقابل، امکان وصول آن و ضمانت اجراهای قابل استفاده به قوانین مربوط به اجرای محکومیت های مالی و شرایط پرونده بستگی دارد.
به همین دلیل، بیشتر بودن مهریه از ۱۴ سکه به تنهایی به معنای از بین رفتن حق مطالبه بخش مازاد نیست. همچنین نمی توان تضمین کرد که تمام مبلغ یا تعداد سکه ها بدون توجه به وضعیت مالی زوج و مقررات اجرایی فورا وصول خواهد شد.
برای اظهارنظر دقیق درباره یک پرونده، باید سند ازدواج، وضعیت رسیدگی، توانایی مالی زوج و مقررات قابل اعمال بررسی شود.
پرسش های متداول درباره قانون جدید مهریه در سال ۱۴۰۵
آیا مهریه ۱۴ سکه شده است؟
عدد ۱۴ سکه در طرح اصلاح قانون مهریه مطرح شده بود، اما مصوبه مربوط با ایرادات شورای نگهبان مواجه شد. بنابراین، نباید آن را بدون احراز تصویب نهایی و لازم الاجراشدن قانون، سقف قطعی مهریه معرفی کرد.
آیا مهریه بیشتر از ۱۱۰ سکه قابل مطالبه است؟
بله، بیشتر بودن مهریه از ۱۱۰ سکه به خودی خود به معنای بی اعتباری بخش مازاد نیست. ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده درباره نحوه اجرای مهریه و نقش توانایی مالی زوج در وصول بخش مازاد حکم دارد.
قانون جدید مهریه چه زمانی اجرا می شود؟
زمان اجرا به تکمیل مراحل قانونی، تصویب نهایی، ابلاغ و تاریخ لازم الاجراشدن مقرره بستگی دارد. برای اطلاع از وضعیت دقیق باید آخرین اعلام رسمی مراجع ذی ربط بررسی شود.
آیا قانون جدید شامل مهریه های تعیین شده در ازدواج های قبلی هم می شود؟
پاسخ قطعی به این سوال به متن نهایی قانون و مقررات مربوط به اجرای آن بستگی دارد. صرف مطرح شدن یک طرح، برای نتیجه گیری درباره پرونده های قبلی کافی نیست.
آیا شوهر می تواند به دلیل نداشتن توانایی مالی، از پرداخت مهریه معاف شود؟
ادعای ناتوانی مالی باید مطابق مقررات مربوط بررسی شود. پذیرش اعسار و آثار آن تابع شرایط قانونی و تصمیم مرجع رسیدگی است و نباید آن را با از بین رفتن اصل حق مالی زن یکسان دانست.
جمع بندی
بحث قانون جدید مهریه در سال ۱۴۰۵ نشان می دهد که تشخیص تفاوت میان خبر حقوقی، طرح پیشنهادی، مصوبه مجلس و قانون لازم الاجرا اهمیت زیادی دارد.
طرح اصلاح قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی و قانون مدنی، از جمله در زمینه ضمانت اجرای وصول مهریه تا ۱۴ سکه، با ایرادات شورای نگهبان مواجه شد و برای رفع ایرادات به مجلس بازگشت. بنابراین، صرف انتشار اخبار مربوط به این طرح، برای اعلام تغییر قطعی مقررات کافی نیست.
از سوی دیگر، عدد ۱۱۰ سکه در ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده، به قواعد مربوط به اجرای مهریه و نقش توانایی مالی زوج در وصول بخش مازاد مربوط است و نباید آن را با سقف اصل مهریه اشتباه گرفت.
برای تصمیم گیری درباره مطالبه مهریه، لازم است متن قوانین معتبر، وضعیت رسمی اصلاحیه ها و شرایط خاص هر پرونده بررسی شود. در مسائل حقوقی خانواده، اتکا به تیترهای خبری بدون بررسی متن قانون می تواند موجب برداشت نادرست و تصمیم گیری اشتباه شود.
منابع پیشنهادی برای مطالعه بیشتر:
۱. ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران.
۲. ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱.
۳. قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی.
۴. گزارش رسمی شورای نگهبان درباره ایرادات طرح اصلاح قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی و قانون مدنی، منتشرشده در ۳۱ شهریور ۱۴۰۵.