اگزیستانسیالیسم در شعر یوسف الخال

Publish Year: 1392
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: Persian
View: 90

This Paper With 17 Page And PDF Format Ready To Download

  • Certificate
  • من نویسنده این مقاله هستم

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این Paper:

شناسه ملی سند علمی:

JR_JALIT-5-2_009

تاریخ نمایه سازی: 2 آبان 1402

Abstract:

انسان به عنوان اشرف مخلوقات، مورد توجه فیلسوفان پیشا سقراطی بود؛ ولی با ظهور سقراط این توجه، کمرنگ شد چون که وی به نسبی بودن برتری های انسان اشاره نمود. بعد از گذشت قرن های متمادی، فیلسوفان بزرگی چون کیرکگارد، مارتین هایدگر، ژان پل سارتر و... ظهور کردند که انسان را محور توجهشان قرار داده و مکتب اگزیستانسیالیسم را بنیان نهادند. این مکتب در مورد انسان و اصالتش سخن گفته، بر تقدم وجود بر ماهیت تاکید ورزیده و همه چیز را از آن انسان می داند . اگزیستانسیالیسم در  ادبیات جهانی به خصوص ادبیات معاصر عربی نفوذ کرده و شاعران و ادیبانی چون ادونیس، سیاب و... از آن تاثیر پذیرفتند. یکی از آن ها، یوسف الخال، از شاعران بنام مدرنیسم در شعر معاصر عرب است که در این جستار، با روش تحلیل محتوا و تکیه بر ابیات او، به تاثیر اگزیستانسیالیسم در شعر او با محورهای انسان، آزادی و تعهد پرداخته می شود؛ چرا که وی برای انسان و اصالت او ارزش و اهمیت زیادی قائل است تا جایی که از نظام های کمونیستی به دلیل نادیده گرفتن نبوغ انسان و استعدادهای فردی او، شدیدا انتقاد می کند. از نظر او انسان همه چیز است و آزادی حق مسلم اوست؛ آزادی ای که به شناخت او از حقیقت و تشکیل جامعه ای آزاد، کمک کند. او ادبیات را در خدمت انسان دانسته و ادیبی را ارزشمند می شمارد که نسبت به فرد و جامعه ، تعهد داشته و حاضر باشد جانش را در راه میهن خود فدا کند.

Keywords:

یوسف الخال , اگزیستانسیالیسم , انسان , آزادی و تعهد(گیب , ۱۳۶۶: ۱) در پی این هجوم , کشورهای عربی با کشورهای غربی و تکنولوژی روز , آشنا شده و در زمینه های مختلف اعم از سیاسی , اجتماعی , علمی و... پیشرفت نمودند , ادبیات هم با مکاتب ادبی غرب چون رمانتیسم , سورئالیسم , رئالیسم و... آشنا شد و از آن ها تاثیر پذیرفت.(الخفاجی , ۱۹۹۵: ۱۵۳) یکی از مکتب های فلسفی و ادبی که در ادبیات عربی تاثیر به سزایی گذاشت , اگزیستانسیالیسم است که در فارسی به آن «اصالت وجود» و در عربی «الوجودیه» گفته می شود و بنیان گذار آن کیرکگارد۱ فیلسوف دانمارکی است. (استراترن , ۱۳۸۵: ۱۰) سپس فیلسوفانی چون نیچه , مارتین هایدگر۲ و... ظهور کرده و این مکتب را گسترش دادند , این مکتب توسط فیلسوفانی چون گابریل مارسل۳ و ژان پل سارتر ۴ , فیلسوف و ادیبی که سردمدار اگزیستانسیالیست های الحادی به شمار می آید , وارد ادبیات شد. (www.hazemsakeek.com) هدف اگزیستانسیالیسم , انسان است و انسان , محور آن است. اگزیستانسیالیست ها معتقدند وجود انسان مقدم بر ماهیت اوست.(شریعتی , ۱۳۵۵: ۷) و بنا بر تعبیر هایدگر , وجود بشری بر ذات او تقدم دارد , و یا به کلامی دقیق تر , وجود بشری , ذات اوست. (بارت , ۱۳۶۲: ۴۶) فیلسوفان اگزیستانسیالیسم می گویند انسان تا زمانی که بر اساس فهم و شناخت خود از حقیقت دست به عمل نزده است و درگیر انتخاب و پذیرش مسوولیت نشده است بهره ای از ساحت وجودی انسان ندارد. بشر همان است که خود می سازد. (سارتر , ۱۳۸۰: ۲۹) در این مکتب انسان سرور خود , سرنوشت و طبیعتش است و در این جهان , جایی برای سروری دیگر جز او نیست , از این رو سارتر فرمانروایی انسان را ستوده (سارتر , ۱۳۶۵: ۱۸۰-۱۸۱) و بر آن است که انسان در هر چیزی جز آزاد نبودن , آزاد است و به همین جهت هیچ قانونی , مانع آزادی او نمی شود. (الخفاجی , ۱۹۹۵: ۱۸۰-۱۸۱) بنابراین , انسان و وجود او , محور این مکتب است و در انتخابش آزاد است (زمانی , ۱۳۸۰: ۲۹) , این آزادی برای او تعهد و احساس مسوولیت را به وجود می آورد , چرا که مفاهیمی چون آزادی , اختیار , تصمیم و مسوولیت [ناشی از تعهد] نزد همه فیلسوفان اگزیستانسیالیست , از اهمیت زیادی برخوردار است. (مک کواری , ۱۳۷۷: ۵۳) همان طور که اشاره شد , این مکتب بر ادبیات جهان به خصوص ادبیات معاصر عربی اثر گذاشته و شاعران و ادیبانی چون ادونیس , سیاب , صلاح عبدالصبور , عبدالباسط صوفی و... از آن بهره بردند. (lychaldon.mountactif.com) یکی از این شاعران , یوسف الخال است که انسان و وجودش را محور بحث خود قرار داده است. از نظر او انسان مهم ترین چیز در هستی , و اساس وجود و هدفش است به همین جهت مافوق هر چیزی چون وطن , دولت , جامعه و نظام است همه چیز برای انسان وضع شده است , ولی انسان برای چیزی وضع نشده است. انسان در اندیشه یوسف الخال منبع ارزش هاست و همه قوانین , صورت ها و قواعد , پایین تر از انسان هستند نه بالاتر از او , یعنی آن ها وسیله اند نه هدف.(السالسی , ۲۰۰۴: ۱۴۳-۱۴۵) اگر بخواهیم از منابع تصویر انسان در اندیشه یوسف الخال نام ببریم , باید به موارد زیر اشاره کنیم: ۱- فلسفه مدرسی توماس اکویناس۵ که میان عقل و ایمان , ارتباط برقرار کرده و بر کرامت انسان آزاد و ارزش و قدرت او در خلق و ابداع , تاکید می ورزد , ۲- فلسفه نیچه که الخال در آن , آرزوها و تفکراتش را یافت به خصوص در شخصیت زرتشت که نمونه سوپرمن یا ابرمرد و مصدر ارزش هاست. (الخال , ۱۹۸۷: ۱۹۳) همان گونه که گفته شد , محور اگزیستانسیالیسم است و آزادی یکی از ویژگی های اصلی اوست , از این رو یوسف الخال هم برای آزادی , اهمیت زیادی قائل شده و انسان آزاد را کسی می داند که حق را شناخته و در برابر آن تسلیم شود. هر وقت انسان از درون خود آزاد باشد , جامعه ای که او فردی از آن است , آزاد می شود. (السالسی , ۲۰۰۴: ۴۴) اگزیستانسیالیست ها می گویند آزادی به انسان اختیار می دهد و این اختیار , او را در قبال دیگران متعهد می کند (مک کواری , ۱۳۷۷: ۵۳) بدین جهت یوسف الخال خود را در قبال دیگران متعهد دانسته و ادبیات را زمانی ارزشمند می شمارد که به مشکلات انسان توجه کند. (السالسی , ۲۰۰۴: ۴۶) در این نوشتار اگزیستانسیالیسم در شعر یوسف الخال بررسی شده و به این سوال اساسی پاسخ داده می شود: اگزیستانسیالیسم چگونه در شعر او جلوه گر می گردد؟ فرضیه تحقیق با توجه به سوال اصلی تحقیق , فرض نویسنده بر این اصل استوار است که اگزیستانسیالیسم در سه محور انسان , آزادی و تعهد در شعر یوسف الخال جلوه گر می شود. پیشینه تحقیق: در مورد اگزیستانسیالیسم و مبانی مختلف آن , مقاله هایی به نگارش در آمده است که عبارتند از: ۱. «الموت الخیامی فی شعر صلاح عبد الصبور» مجله «اللغه العربیه و آدابها» (میرزایی و پروانه , ۲۰۰۹: ۱۲۳) ۲. «مرگ اندیشی خیامی در آثار دو شاعر فارسی و عربی: صلاح عبدالصبور و نادر نادرپور» (میرزایی و دیگران , ۱۳۸۹: ۱۲۹) در این دو مقاله مرگ اندیشی اگزیستانسیالیستی , در اندیشه صلاح عبدالصبور و نادر نادرپور , تحت تاثیر تفکر خیام مورد بررسی قرار گرفته است. ۳. «نقد و بررسی اندیشه خردگرایی و آزاداندیشی در شعر متنبی شاعر عرب و ناصرخسرو قبادیانی» (فرزاد

Authors

حسن گودرزی لمراسکی

استادیار دانشگاه مازندران

مراجع و منابع این Paper:

لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این Paper را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود Paper لینک شده اند :
  • احمدی، بابک، سارتر که می نوشت، تهران، مرکز، ۱۳۸۴ه.ش ...
  • استراترن، پل، آشنایی با کیرکگور، ترجمه علی جوادزاده، تهران، چاپ ...
  • اسوار، موسی، پیشگامان شعر امروز عرب، تهران، سخن، ۱۳۸۱ه.ش ...
  • بارت، ویلیام، اگزیستانسیالیسم چیست؟ ترجمه منصور مشکین پوش، تهران، آگاه، ...
  • بایزر، فردریک و دیگران، نگاهی به مدرنیته و ناخرسندی های ...
  • برلین، آیزایا، متفکران روس، ترجمه نجف دریابندری، تهران، انتشارات خوارزمی، ...
  • الخال، یوسف، الاعمال الشعریه الکامله، بیروت، دارالعوده، ۱۹۷۹م ...
  • ، الحریه، مجموعه شعر، بیروت، ۱۹۴۷م ...
  • ، «خواطر یکتبها یوسف الخال» النهار۲۸: ۷۷۶۵، ۵ نیسان۱۹۶۱م ...
  • ، دفاترالایام، لندن، ریاض الریس للکتب والنشر ، ۱۹۸۷م ...
  • ، هل ناسک الشخروب صاحب رساله روحیه؟ میخائیل نعیمه فی ...
  • الخفاجی، محمدعبدالمنعم، مدارس النقد الادبی الحدیث، القاهره، الدار المصریه اللبنانیه، ...
  • خیربک، کمال، حرکه الحداثه فی الشعر العربی المعاصر، بیروت، دارالفکر، ...
  • زمانی، محمدرضا، بررسی روابط اگزیستانسیالیسم و اصالت بشر، ترجمه مصطفی ...
  • سارتر، ژان پل، ادبیات چیست؟،ترجمه ابوالحسن نجفی و مصطفی رحیمی، ...
  • ، اگزیستانسیالیسم و اصالت بشر، ترجمه مصطفی رحیمی، تهران، نشر ...
  • ، تهوع، ترجمه امیرجلال الدین اعلم، تهران، نیلوفر، ۱۳۶۵ه.ش ...
  • السالسی، جاک اماتاییس، یوسف الخال و مجلته «شعر»، بیروت، دارالنهار، ...
  • شریعتی، علی، اگزیستانسیالیسم و علم و اسکولاستیک جدید، قم، عمار، ...
  • عبدالصبور، صلاح ، الاعمال الشعریه الکامله، بیروت، دارالعوده، ۲۰۰۶م ...
  • الغمری، مکارم، تاثیر فرهنگ اسلامی بر ادبیات روسیه، ترجمه موسی ...
  • فرزاد، عبدالحسین، «نقد و بررسی اندیشه خردگرایی و آزاداندیشی در ...
  • گیب، هامیلتون ، ادبیات نوین عرب، ترجمه یعقوب آژند، تهران، ...
  • مقلد، محمدعلی، قضایا حضاریه عربیه معاصره، بیروت ، دارالمنهل اللبنانی، ...
  • مک کواری، جان، فلسفه وجودی ، ترجمه محمدسعید حنایی، تهران، ...
  • میرزایی، فرامرز؛ پروانه، علی؛ « الموت الخیامی فی شعر صلاح ...
  • میرزایی، فرامرز؛ شریفیان، مهدی؛ پروانه ، علی، «مرگ اندیشی خیامی ...
  • اینترنت:اگزیستانسیالیسم (۲۰۱۰م.)، ۱۳/۹/۱۳۸۹ ش. http://pajoohe.comالالتزام فی الادب،۲۰/۹/ ۸۹ http://www.arab-ency.com تجربه ...
  • نمایش کامل مراجع