بازشناسی نحوه ادراک چندحسی از زیارت در فرایند شناخت (نمونه موردی: حرم امام رضا (ع)

دریافت مفهوم فضا در معماری زیارتگاه ها موضوعی مهم تلقی شده که مستلزم ادراک و دریافت معنای فضا به واسطه ادراک چندحسی است. بنابراین، نوشتار حاضر در پی تبیین فرایند ادراک چندحسی در تجربه زیارت و پاسخ به سوال «فهم فضا در مکان های زیارتی چگونه انجام می پذیرد؟»، ترکیبی از تحقیق بنیادی و اکتشافی را به صورت کیفی در دو مرحله کاوش نظری و عملی به انجام رسانده است. در کاوش نظری، به روش توصیفی- تحلیلی به جمع آوری اطلاعات کتابخانه ای پرداخته شده؛ سپس در کاوش عملی به صورت اکتشافی و با روش پدیدارشناختی، انجام مصاحبه نیمه ساختاریافته از زائران حرم حضرت رضا (ع) با سه سوال محوری تا رسیدن به اشباع نظری، توسط ۱۲ نفر با نمونه گیری گلوله برفی ادامه یافت. تحلیل و تفسیر پدیدارشناختی متن مصاحبه ها به روش ون منن، طبق فرایند تحلیل درونمایه ای با الگوی کدگذاری سه مرحله ای کرسول به صورت باز، محوری و گزینشی (غیرخطی)، انجام گردید. به این ترتیب تجربه زیارت بیشتر رنگ و بوی عاطفی دارد و تنها در اجرای آداب مناسک است که معانی در سطوح نمادین قرار دارند. همچنین در تجارب ابتدایی، حواس دیداری به تنهایی کافی نبوده و باید حواس دیگری چون شنیداری یا لامسه به کمک آن بشتابد، مگر اینکه فرد با طرحواره ذهنی از معنای نمادینی در تجربه پیشین خود یا دیگران به عنوان مرحله بالاتر، بتواند تنها به کمک حواس دیدن، به معنایی از سطح عاطفی برسد. در این میان، حس لامسه به عنوان بیشترین حواس به کار گرفته شده در ادراکات حسی زیارت، پس از قابلیت دیدن و جابجایی بسیار موثر است که باید به آن توجه نمود.

Keywords:

زیارت , مفهوم فضا , ادراک چندحسی , تجربه زیسته , سطح عاطفی