ارزیابی راهبردی مدیریت پسماند شهری در کلان شهر شیراز با تاکید بر سیاست دفن صفر و اقتصاد چرخشی

مدیریت پسماند شهری به عنوان یکی از ارکان اساسی توسعه پایدار، نقشی کلیدی در حفظ محیط زیست، ارتقای سلامت عمومی و بهره وری از منابع طبیعی ایفا می کند. در دهه های اخیر، رشد سریع جمعیت، گسترش شهرنشینی و تغییر الگوی مصرف در شهرهای بزرگ ایران از جمله شیراز، موجب افزایش چشمگیر تولید انواع پسماندهای جامد شهری شده است. در شرایط کنونی، سهم بالایی از پسماندهای تولیدی در این شهر به صورت غیر اصولی دفن می شود که پیامدهایی چون آلودگی منابع آب و خاک، انتشار گازهای گلخانه ای و هدررفت منابع قابل بازیافت را به همراه دارد. در این راستا، سیاست «دفن صفر» به عنوان رویکردی نوین در مدیریت پسماند، با هدف حذف کامل دفن غیر اصولی و استفاده حداکثری از پسماندها به عنوان منبعی برای تولید انرژی، مواد ثانویه و اشتغال پایدار، مطرح شده است. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی–تحلیلی و با بهره گیری از داده های میدانی و اسنادی، به بررسی وضعیت کنونی مدیریت پسماند در شیراز و تحلیل چالش ها، فرصت ها و راهبردهای دستیابی به سیاست دفن صفر در چارچوب اقتصاد چرخشی می پردازد. نتایج نشان می دهد که علیرغم وجود زیرساخت های پایه ای برای جمع آوری و تفکیک پسماند، نبود هماهنگی نهادی، کمبود بودجه، ضعف فرهنگ تفکیک از مبدا و محدودیت های فنی در استفاده از فناوری های نوین، مانع از تحقق اهداف توسعه پایدار در این حوزه شده است. در مقابل، ظرفیت بالای بازیافت مواد آلی، امکان بازیابی انرژی از پسماندهای غیرقابل بازیافت، و افزایش مشارکت عمومی در قالب اپلیکیشن های هوشمند، فرصت هایی مهم برای حرکت به سمت نظام دفن صفر فراهم آورده اند. بر اساس یافته های پژوهش، دستیابی به مدیریت پایدار پسماند در شیراز مستلزم اصلاحات قانونی، توسعه زیرساخت های فناورانه، نهادینه سازی آموزش های زیست محیطی و جذب سرمایه گذاری در بخش خصوصی است. این تحقیق با ارائه چارچوبی راهبردی، می تواند مبنایی برای تصمیم گیری شهرداری ها، سازمان محیط زیست و نهادهای سیاست گذار در مسیر تحقق اهداف توسعه پایدار شهری باشد.

Keywords:

مدیریت پسماند , اقتصاد چرخشی , دفن صفر , شیراز