برخورد سنت و تجدد در مواجهه با انقلاب اکتبر مواضع روحانیت و روشنفکران ایران

بازتاب انقلاب اکتبر ۱۹۱۷ در محافل سیاسی ایران بسیار گسترده و چندوجهی بود این انقلاب که منجر به سقوط نظام تزاری و روی کار آمدن بلشویک ها شد در شرایطی رخ داد که ایران خود در آشفتگی سیاسی و تحت نفوذ قدرت های خارجی به سر می برد محافل مختلف سیاسی، از روشنفکران و مشروطه خواهان گرفته تا نهاد سلطنت و روحانیت واکنش های متفاوتی به این رویداد نشان دادند. از یک سو، بسیاری از روشنفکران و مشروطه خواهان ایرانی که از استبداد داخلی و سلطه خارجی به ستوه آمده بودند، با خوش بینی به انقلاب اکتبر نگریستند آنان لغو فوری کلیه امتیازات و قراردادهای استعماری روسیه تزاری توسط بلشویک ها را فرصتی برای احیای آرمان های مشروطه و استقلال ایران تلقی کردند روزنامه های رادیکال مانند «طوفان» و «قرن بیستم» از انقلاب روسیه استقبال کرده و آن را نماد مبارزه با امپریالیسم معرفی کردند تشکیل محافل سوسیالیستی و ترجمه آثار مارکسیستی نیز در این دوره افزایش یافت از سوی دیگر، نهاد سلطنت قاجار و محافل محافظه کار وابسته به دربار با ترس و نگرانی به این انقلاب می نگریستند آنان بلشویسم را تهدیدی برای نظم موجود حاکمیت سنتی و اساس دین می دانستند این نگرانی منجر به سیاست های سرکوبگرانه کنترل مطبوعات و دستگیری فعالان چپگرا توسط پلیس تهران شد روحانیت شیعه نیز عمدتا موضعی منفی داشت و با انتشار فتوا و ایراد خطبه ها، افکار بلشویکی را مغایر با اسلام معرفی می کرد در مجموع، انقلاب اکتبر باعث ایجاد شکاف و تنش در فضای سیاسی ایران شد از یک طرف الهام بخش جنبش های عدالت خواهانه و ضد استعماری بود و از طرف دیگر موجب تشدید واکنش های محافظه کارانه و امنیتی گردید این دوگانگی، تاثیر عمیق و پایداری بر تحولات سیاسی بعدی ایران گذاشت.

Keywords:

روشنفکران , روحانیت , مشروطه خواهان , انقلاب اکتبر , بلشویک ها