مفهوم و کارکرد تصویر «خنده» در شعر فارسی

خنده در شعر فارسی تنها نشانه شادی و سرور نیست؛ بلکه گستره ای از معناها، کارکردها و تصویرهای گوناگون را دربر می گیرد. این پژوهش به بررسی تصویر «خنده» در آثار چند تن از شاعران کهن و معاصر ادبیات فارسی پرداخته است. روش تحقیق توصیفی - تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانه ای و معیار گزینش این شاعران تکرار و برجستگی واژه های مرتبط با خنده در شعر آنها بوده است. هدف آن بوده است که هم ترکیب ها و تصویرهای برآمده از واژه خنده شناخته شود و هم کارکردهای آن در دوره های مختلف روشن گردد. در بخش نخست ترکیب ها و تصویرهایی که بر مدار خنده شکل گرفته گردآوری و دسته بندی شده است؛ نمونه هایی مانند «شکرخند»، «زهرخند» و «گلخنده» تا استعاره ها و کنایه هایی چون «خنده گل»، «خنده بخت» و «خنده صبح». در بخش دوم کارکردهای خنده در شعر فارسی بررسی شده است؛ خنده گاه برای دلبری و ملاحت است، گاه کنایه از روشنایی و طراوت، زمانی نشانه استهزا و تمسخر و در شعر عارفانه نشانه رحمت و لطف الهی است. در شعر معاصر خنده بیشتر رنگ اجتماعی و سیاسی یافته و بیانگر رنج، خشم و اعتراض شده است. نتیجه نشان می دهد که خنده در شعر فارسی از یک نشانه عاطفی ساده فراتر رفته و به عنصری چندلایه بدل گشته است؛ عنصری که هم در ساخت ترکیب ها و تصویرهای شاعرانه حضور پررنگ دارد و هم در بیان معناهای ژرف عرفانی و اجتماعی.

Keywords:

خنده , شعر فارسی , تحلیل , تصاویر , ترکیبات