بازنمایی هویت جنسیتی از طریق پوشش در TikTok ایرانی: تحلیل محتوای مصرف نمایشی در ویدئوهای پرطرفدار

گسترش پلتفرم های ویدئومحور کوتاه مدت، به ویژه TikTok، شیوه های نوینی از بازنمایی هویت جنسیتی و نمایش سبک زندگی را پدید آورده است؛ با این حال، تعامل میان پوشش و مصرف نمایشی در بازنمایی هویت زنان جوان ایرانی در این فضا کمتر به طور تجربی بررسی شده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل الگوهای پوشش به عنوان سازوکار اجرای هویت جنسیتی و تبیین نقش مصرف نمایشی در این فرایند انجام شده است. این مطالعه با رویکرد توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر تحلیل محتوای ترکیبی کمی–کیفی صورت گرفت. نمونه شامل ۱۵۰ ویدئوی پرتعامل منتشرشده توسط کاربران زن ۱۸ تا ۳۰ ساله ایرانی در بازه ۱۴۰۳–۱۴۰۴ بود که به صورت هدفمند انتخاب شدند. داده ها با استفاده از برنامه کدگذاری محقق ساخته تحلیل و پایایی با ضریب کاپای کوهن (۰.۸۲) تایید شد. یافته ها سه الگوی غالب پوشش را نشان داد: مدرن–هیبرید (۴۲٪)، متعارف–لوکس (۲۸٪) و آرتیستیک (۲۲٪). مصرف نمایشی در قالب نمایش برند (۶۵٪)، بدن و ژست های بصری (۱۰۰٪) و فضاهای متمایز (۶۰٪) بروز یافت. تحلیل رابطه این ابعاد نشان داد مصرف نمایشی در الگوی متعارف–لوکس کارکرد تثبیت منزلت اجتماعی دارد، در حالی که در الگوی هیبرید به ابزاری برای مذاکره با هنجارهای پوشش تبدیل می شود. نتایج نشان می دهد TikTok به بستری برای پروژه های هویت سازی تبدیل شده که در آن پوشش و مصرف نمایشی به طور همزمان امکان پایبندی هنجاری، ابراز عاملیت فردی و تولید سرمایه نمادین را فراهم می کنند و در نتیجه به بسط ادبیات مطالعات رسانه و جنسیت در زمینه غیرغربی یاری می رسانند.

Keywords:

بازنمایی هویت جنسیتی , مصرف نمایشی , TikTok , پوشش , تحلیل محتوا