تحلیل ارزیابی و درجه بندی اقامتگاههای بوم گردی پیشرو مورد مطالعه: منطقه دوم آمایشی شمال غرب ایران

با توجه به رشد فزاینده اکوتوریسم به عنوان یکی از پویاترین بخشهای صنعت گردشگری جهانی، توسعه چارچوبهای استاندارد برای ارزیابی پایداری اقامتگاههای بوم گردی ضروری است. این مطالعه، چارچوبی نظام مند برای ارزیابی عملکرد پایدار اقامتگاههای بوم گردی و طبیعت محور در منطقه دوم آمایشی شمال غرب ایران تدوین کرده است. بر اساس اصول سه گانه مسئولیت زیست محیطی، پایداری اقتصادی و پایداری اجتماعی-فرهنگی، پنج معیار کلیدی مدیریت پایدار موثر با ۱۱ شاخص طراحی و زیر ساختها با ۲۳ شاخص، منافع اجتماعی-اقتصادی برای جامعه محلی با ۳۸ شاخص، منافع برای میراث فرهنگی تاریخی با ۱۷ شاخص و منافع برای محیط زیست با ۴۲ شاخص و در مجموع ۱۳۱ شاخص قابل سنجش استخراج و اعتبار سنجی شد. روش شناسی شامل نظرسنجی دو مرحله ای از ذینفعان مانند مدیران اقامتگاهها، جوامع محلی و کارشناسان (گردشگری) با استفاده از مقیاس لیکرت، تحلیل همبستگی اسپیرمن و روش ترکیب خطی وزنی (WLC) برای تعیین وزن ها بود. ارزیابی میدانی ۱۴ اقامتگاه منتخب نشان داد که تنها سه مورد (۲۱.۴%) الزامات را به طور کامل برآورده کرده اند، در حالی که عملکرد کلی حاکی از عدم توازن ساختاری است. تحقق کامل شاخص ها در معیارهای مدیریت پایدار (۱۰%)، منافع اجتماعی-اقتصادی (۲۰%) و حفاظت محیط زیست (۱۰%) ضعیف بود، در مقابل عملکرد بهتر در معیار میراث فرهنگی تاریخی (۴۰% کامل، ۵۰% جزئی). این یافته ها پدیده سبزشویی "نهادی شده" را برجسته می کنند، جایی که تمرکز بر جنبه های فرهنگی مشهود، غفلت از اصول بنیادین پایداری را پوشش می دهد. نتایج پیشنهاد می کنند که تقویت حکمرانی، مدیریتی، آموزش ذی نفعان و اعطای گواهینامه های معتبر مبتنی بر استانداردهای جهانی مانند GSTC می تواند پایداری واقعی را ارتقا دهد، الگوهای موفق را برای سیاست گذاری اکوتوریسم تعمیم بخشد و در بلندمدت به حفظ منابع طبیعی و فرهنگی منطقه کمک کند.

Keywords:

ارزیابی و درجه بندی , پایداری اقامتگاه های بوم گردی , منطقه دوم آمایشی , ایران