پیشینه واژه "آبخیز" در ادبیات فارسی و تطور آن از یکهزار سال قبل تاکنون
ردپای واژه آبخیز در ادبیات
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------
گردآوری و تدوین: کمال قادری
جهت دانلود فایل pdf متن کامل روی " لینک سایت " کلیک کنید.
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------
آبخیز در کتاب حدود العالم
حدود العالم من المشرق الی المغرب، متعلق به قرن 4 هجری قمری
و ایشان را [ مردم سرخس را ] یکی خشک رود است که اندر میان بازار میگذرد و بوقت آبخیز اندرو آب رود و بس.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
آبخیز (به معنی طغیان رود) در متن ترجمه کتاب ممالک و مسالک به فارسی مربوط به قرن 5 و 6 هجری
مسالک و ممالک، ابواسحاق ابراهیم اصطخری، به کوشش ایرج افشار، 1340، انتشارات بنگاه ترجمه و نشر کتاب، تهران.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
آبخیز در شعر سید حسن غزنوی
شاعر سده ششم هجری
خط ماقبل آخر صفحه:
ای آب خیز جود تو از بحر بیشتر
گر قطره ای به من رسد از تو چه کم شود
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
اندرین آبخیز نوح تویی * و اندرین دامگه فتوح تویی
بیت ششم صفحه
شعر اوحدی مراغه ای شاعر قرن 8 هجری قمری
در ستایش غیاث الدین محمد وزیر ابوسعید بهادرخان و فرزند رشیدالدین فضل الله
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
* واژه آبخیز در فرهنگ برهان قاطع
---
سال ۱۶۵۱ میلادی - ۱۰۳۰ شمسی
---
تالیف: محمدحسین بن خلف تبریزی
---
نسخه دست نویس مربوط به سال ۱۱۱۲ ه ق
---
* آبخیز (بر وزن آبریز):
- زمینی باشد که هر جای آن را بکنند آب بیرون آید
- و به معنی طغیان آب، کوهه و موجه آب نیز گفته اند
- و به معنی ناودان هم آمده است
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
* واژه آبخیز در فرهنگ آنندراج
---
تالیف: محمدپادشاه (متخلص به شاد)
---
چاپ سنگی لکهنو (Lucknow)
---
سال ۱۸۸۹ میلادی، ۱۲۶۸ شمسی
---
* آب خیز:
- با بای موقوف و سکون زای هوز. فارسی.
- زمینی باشد که هر جای آنرا اندک بکنند آب برآید...
- و در بعضی فرهنگ ها: طغیان آب که آنرا خیزاب نیز گویند...
- و در بعضی: موج آب که بلند شود
- اوحدی گفته:
اندرین آب خیز نوح توئی
واندرین دامگه فتوح توئی
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
آب خیز در لغت نامه دهخدا
|| طغیان و افزایش آب در فصل بهار. بهارآب : و ایشان را [ مردم سرخس را ] یکی خشک رود است که اندر میان بازار میگذرد و بوقت آبخیز اندرو آب رود و بس . (حدودالعالم ).
و از آنجا روی بقصبه نهاد وقت آبخیز بودبه شور رسید ترسید از عبره کردن آن آب . (تاریخ بیهق ).
|| مد، مقابل جزر. || و در برهان به معنی ناودان نیز آمده است . || (نف مرکب ) زمین آب دار چون چمن و جز آن . نزاز.آب خیز. (ا مرکب ) طوفان :
آب خیز است این جهان کشتیت را
بادبان این طاعت و دانش خله .ناصرخسرو.
و دل در میان طوفان بلا و آبخیز محنت و عنا گرفتار شد. (تاج المآثر).
اندر این آب خیز نوح توئی
واندر این دامگه فتوح توئی .اوحدی .
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
واژه آبخیز در:
---
فرهنگ بزرگ سخن، دکتر حسن انوری
---
انتشارات سخن، چاپ اول، ۱۳۸۱
---
علائم اختصاری:
(ا./اسم) - (قد./قدیمی) - (امص ./اسم مصدر)
---
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
واژه آبخیز در فرهنگ فارسی معین
دکتر محمد معین
آبخیز (اسم مرکب) زمینی که جای آن را بکنند آب بیرون آید (فرهنگستان). زمین آبدار مانند چمن. مد (مقابل جزر).
موج. طوفان. طغیان و افزایش آب در فصل بهار.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
واژه آبخیز در فرهنگ عمید
---
استاد حسن عمید
---
در دو حالت صفت و اسم مرکب
---
آبخیز (صفت): زمین پرآب، زمینی که هر جای آن را بکنند آب بیرون آید/
آبخیز (اسم مرکب): موج، طغیان آب، کوهه آب
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
اولین ورود واژه آبخیز در کتابچه های عملکرد بخش اجرای آبخیزداری، سال 1342
منبع: کتابچه پنج سال بررسی درباره مسائل مربوط به حفاظت خاک در ایران (1338-1342)
نوشته مهندس محمد داداش زاده، مجری طرح های بررسی حفاظت خاک در سازمان جنگلبانی ایران، تهران، دی ماه 1342
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
اولین ورود واژگان آبخیز و آبخیزداری به متون قانونی
قانون تجدید تشکیلات و تعیین وظایف سازمان های وزارت
کشاورزی و منابع طبیعی و انحلال وزارت منابع طبیعی مصوب 12 بهمن 1350
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
اولین ورود واژگان آبخیز به عناوین کتب دانشگاهی، سال 1351
کتاب مبارزه با فرسایش و اصلاح آبخیزها. دکتر فیروز فیروز نخجوانی. انتشارات دانشگاه تهران. 1351
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
اولین ورود واژگان آبخیز به سالنامه های آماری کشور، سال 1353
منبع: سالنامه آماری 1353 کشور، مرکز آمار ایران، سازمان برنامه و بودجه، شماره مسلسل 534
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
کتاب درس فشرده آبخیزداری، تدریس رضا حجازی، 1354، انتشارات دانشکده کشاورزی همدان
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
کتاب درس فشرده آبخیزداری، تدریس رضا حجازی، 1354، انتشارات دانشکده کشاورزی همدان
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
فرهنگ چهارزبانه زبانه آبخیزداری (منابع طبیعی). نشر مدبر. 1372
حسین سراج زاده. (دبیر کمیته علمی معاونت آبخیزداری جهاد سازندگی)
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
فرهنگ کشاورزی و منابع طبیعی، جلد دوازدهم، مرتع و آبخیزداری
حسن احمدی، بهرام پیمانی فرد، سیدآهنگ کوثر، محمد مهدوی
گروه علوم کشاورزی فرهنگستان علوم و انتشارات دانشگاه تهران، 1380
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
دانشنامه ایران، زیر نظر کاظم موسوی بروجردی، مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، تهران، 1384، جلد اول
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
برخی تعاریف حوزه آبخیز
منبع: کتاب آبخیزداری و حفاظت خاک، اباذر اسمعلی و خدایار عبدالهی، انتشارات دانشگاه محقق اردبیلی، 1389
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
تعاریف استاندارد ابلاغی مدیرکل دفتر کنترل سیلاب و آبخوانداری سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری
به شماره نامه 98/61/15455 مورخه 7 مرداد 1398
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
کتاب فرهنگ واژگان و اصطلاحات آبخیزداری. داود نیک کامی و همکاران، پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، 1401
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
سوال انحرافی: کدام استان در دل آبخیزداری قرار دارد؟
پاسخ: یزد
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------