آموزش سواد اقلیمی و توسعه پایدار؛ ضرورت گنجاندن در برنامه درسی ملی

تغییرات اقلیمی و بحران های زیست محیطی، چالش های وجودی قرن حاضر را تشکیل می دهند که مدیریت آن ها نیازمند نسل آگاه و مسئول است. سواد اقلیمی به عنوان زیرمجموعه ای از سواد توسعه پایدار، فراتر از دانش نظری، شامل درک پیچیدگی های اکوسیستم، توانایی تحلیل پیامدهای رفتارهای انسانی و مهارت اتخاذ تصمیمات پایدار است. با توجه به آسیب پذیری بالای منطقه غرب آسیا نسبت به گرمایش جهانی و کمبود منابع آبی، گنجاندن آموزش سواد اقلیمی در برنامه درسی ملی ایران از یک انتخاب به یک ضرورت استراتژیک تبدیل شده است (رضایی و همکاران، ۱۴۰۱).

پژوهش های اخیر نشان می دهند که رویکردهای سنتی آموزشی در انتقال مفاهیم انتزاعی محیط زیستی ناتوان مانده اند. بنابراین، ادغام عمودی و افقی مفاهیم پایداری در تمامی دروس، از علوم طبیعی تا علوم اجتماعی، برای ایجاد درگیری شناختی و عاطفی با دانش آموزان ضروری است. مطالعات بین المللی تایید می کنند که برنامه های درسی که سواد اقلیمی را به صورت میان رشته ای و مبتنی بر حل مسئله ارائه می دهند، منجر به افزایش رفتارهای شهروندی فعال و کاهش ردپای کربن در زندگی روزمره نوجوانان می شود (UNESCO, 2022).

با این حال، چالش هایی نظیر فقدان معلمان آموزش دیده، کمبود مواد آموزشی بومی سازی شده و نوسانات سیاست گذاری آموزشی، اجرای موفق این مداخلات را با دشواری مواجه کرده است. ادبیات علمی داخلی پیشنهاد می کند که تمرکز بر آموزش های عملی و پروژه محور در مدارس، می تواند شکاف بین دانش و اقدام را کاهش دهد (محمدی و کریمی، ۱۴۰۰). در نتیجه، بازنگری در اسناد بالادستی آموزش و پرورش و تامین زیرساخت های لازم برای تربیت مربیان متخصص، گام های حیاتی برای ارتقای تاب آوری اجتماعی در برابر شوک های اقلیمی محسوب می شود. بدون این تغییر پارادایم، جامعه با نسلانی روبرو خواهد بود که اگرچه از بحران آگاه اند، اما فاقد ابزارهای لازم برای مقابله سازنده با آن هستند.

منابع و مراجع:

1. محمدی، ا.، و کریمی، س. (۱۴۰۰). بررسی رابطه آموزش سواد اقلیمی و رفتارهای زیست محیطی دانش آموزان دوره متوسطه. فصلنامه آموزش و ارزش ها، ۱۵(۴)، ۸۹-۱۰۵.

2. رضایی، م.، نوری، ح.، و عباسی، ف. (۱۴۰۱). راهبردهای یکپارچه سازی توسعه پایدار در برنامه درسی پایه های ابتدایی. پژوهش های برنامه ریزی درسی، ۱۹(۶۷)، ۴۵-۶۲.

3. UNESCO. (2022). Education for sustainable development: A roadmap. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization.