نقش فناوری های دیجیتال در مستندسازی میراث فرهنگی

فناوری های دیجیتال نوین، به ویژه اسکن سه بعدی، واقعیت مجازی (VR) و واقعیت افزوده (AR)، انقلابی در مستندسازی و حفاظت از میراث فرهنگی ایجاد کرده اند. این ابزارها نه تنها امکان ثبت دقیق و غیرتماسی آثار تاریخی را فراهم می کنند، بلکه دسترسی جهانی به میراث در معرض خطر را نیز میسر می سازند (Kharmandar & Rezaei, 2024) .

اسکن لیزری سه بعدی با ایجاد مدل های دیجیتال با دقت میلی متری، ابزاری قدرتمند برای مستندسازی بناهای تاریخی ارائه می دهند. این فناوری ها به ویژه برای ثبت آثار در معرض تخریب یا مکان های غیرقابل دسترس کاربرد دارند (Kepczynska-Walczak, 2025) . در ایران، پروژه DADIM با استفاده از فتوگرامتری به مستندسازی کاخ اردشیر بابکان در فیروزآباد پرداخته و مدل سه بعدی ژئورفرنس شده ای برای پایش وضعیت حفاظت بنا ارائه داده است (Heinsch-Kuntner, 2025) .

واقعیت مجازی و افزوده، مستندسازی را از حالت صرفا فنی به تجربه ای تعاملی و همه جانبه تبدیل کرده اند. مطالعات نشان می دهد استفاده از واقعیت مجازی در تفسیر آثار تاریخی، انگیزه یادگیری را تا قریب به 90٪ افزایش می دهد (Pisani, 2024) .

با این حال، چالش هایی مانند مدیریت داده های حجیم، حق مالکیت فکری و پایداری بلندمدت پلتفرم های دیجیتال وجود دارد که نیازمند چارچوب های نظارتی مناسب است (Kharmandar & Rezaei, 2024).

منابع و مراجع:

1. Heinsch-Kuntner, S., Kuntner, W., Shirazi, R., Darvish-Zadeh, A., Bezzi, L., Bezzi, A., Gietl, R., & Naponiello, G. (2025). Digital archaeological documentation of Iranian monuments – DADIM: Recording and monitoring cultural heritage. Proceedings of the Conference on Cultural Heritage and New Technologies, Vienna.

2. Kepczynska-Walczak, A., Zarzycki, A., & Walczak, B. M. (2025). Application of analogue and digital methods in cultural heritage for virtual and physical documentation and dissemination. Muzeologia a Kulturne Dedicstvo, 13(3), 59-79.

3. Kharmandar, M., & Rezaei, M. (2024). Design framework for interactive and digital spaces for the documentation experience of traditional Iranian architecture (Case study: Tkeyeh Dowlat, Tehran). Journal of Iranian Architecture Studies.

4. Pisani, S., Miller, A., & Hall, M. (2024). Digital modes of interpretation of Pictish sculpture. Education and Information Technologies, 29, 10009-10042.