فرصت آموزش عالی برای چابک سازی فرآیندها (۱)

فرصت آموزش عالی جهت چابک سازی فرآیندها (۱)

▪️گرچه هنوز بسیاری معتقدند که آموزش عالی هنوز به شیوه سنتی اجرا می شود و بسیاری از رویه ها، شیوه های آموزش و ارزیابی منطبق بر نیاز روز نیست، اما شما کافی است به تحولات آموزش عالی ایران و حتی جهان بعد از دوران همه گیری کرونا نگاهی بیندازید. فرآیند ساده ی گرفتن اشتغال به تحصیل، دسترسی به منابع آموزشی و یا شیوه ارتباط با استادان و دستیاران و بسیاری از موارد دیگر تنها ۲ سال کرونا را نیاز داشت تا به بهروری و شکل بهتری تغییر یابد.

▪️بعد از کرونا اما صحنه دانشگاه تحولات متفاوتی چون اعتراضات اجتماعی و آشوب های مرتبط با آن، تعطیلی به علت آلودگی هوا، برودت هوا، کمبود گاز و برق و غیره را به خود دید که که در تمام اینها آموزش مجازی و بعدها حتی امتحان مجازی را به اولین گزینه سیاستمداران و مسئولین مرتبط تبدیل کرد. اما اکنون مساله بازیگر جدی دیگری را هم دارد: هوش مصنوعی!

▪️همواره از زمانی که دانشجو بودم و بعدا دستیار استادها شدم و بعدها درس دادن را شروع کردم، همواره سوال جدی من این بود که چرا بخش عمده ای از وقت و عمر استاد و دانشجو باید صرف گرفتن امتحان و تصحیح امتحان و درگیری های ضمنی اش بشود! شاید جواب ساده به نظر برسد: ارزیابی یادگیری دانشجو!

▪️خب تازه بحث شروع می شود: درس الف در پانزده سال پیش به هم دوره ای های من ۱۶ هم نمی داد اما الان میانگین ۱۶ دارد؛ یا اینکه نمره ۱۶ دانشگاه صاد و ضاد چگونه با هم مقایسه می شوند و چه بسا حتی نمره یک درس در یک دانشکده صرفا با تغییر استاد آن با هم قابل قیاس نباشد. بعد همه چیز به همین نمره وصل شده است. سالها شکایت و شکایت بازی ایجاد شده که چرا نمره مردودی در معدل تاثیر دارد؛ یا کلی آیین نامه برای هم تراز کردن معدل ها در کنکور ارشد و آیین نامه های بنیاد نخبگان و غیره و ذالک داریم. چقدر حجم وقت و هزینه و درست کردن آیین نامه برای همین نمره که ممکن است سلیقه باشد؛ ممکن است شرایط مناسب و یکسان ارزیابی نباشد و مهمتر از آن این که برای بیرون از چارچوب دانشگاه شاید بین ۱۶ تا ۲۰ اش هم فرق آنچنانی نباشد! تازه با همه اینها چه کسی گفته که چیزی که یک نفر در این هفته می آموزد باید آخر ماه مسلط شود! بسیاری از درسها باید در ذهن خیس بخورد و وقتی با درسهای دیگر ترکیب شود، مفهوم می شود.

▪️حالا بازیگر جدید را وارد کنیم! هوش مصنوعی! همان آزمونهایی که در سال ۹۹ میگرفتم را ۱۴۰۴ گرفته ام؛ میانگین ۱۲ آن موقع الان بیش از ۱۷ شده است. به طرق مختلف می توان دانست که آزمون مجازی همزمان با باز بودن دسترسی به ai، روش ارزیابی ناکارآمدی است . این آزمون چه دردی می خورد؟ آیا همگان را به سمت یادگیری سطحی و مدرک گرایی تنها تشویق می کند یا باعث افزایش یادگیری می شود؟ بله شمشیر دو لبه وجود دارد، حرفی نیست و بحث الان هم این است که صورت مساله را پاک کنیم و مثل بسیاری دیگر از پلتفرم ها، آن را فیلتر کنیم. سوال این است که چه کنیم؟

▪️پاسخ به این سوال سخت تر کردن امتحان، کم کردن زمان امتحان، فیلتر کردن پلتفرم ها و یا خلاقیت در اجرای روش مچ گیری نیست. بلکه اتفاقا فرصتی ایجاد شده که یکبار برای همیشه امتحان و نمره را کنار بگذاریم. دنیا تجربه هایی در این زمینه دارد. تجربه آزمون تخصصی PE، آزمون های نظام مهندسی، آزمون های GRE سابجکت و امثالهم تماما بر مبنای ارزیابی دقیق، نهایی و یکسان خروجی است. چیزی که منجر شده امتحانهای دانشگاهی هر درس به مینمم ترین حالت ممکن، در عین حال اوپن بوک و اتفاقا مشابه مثالهای حل شده باشد و برعکس رویه کشورهایی مانند ایران، قرار نیست دانشجو را با المپیاد مواجه کند و یا خلاقیت حل مساله اش را بیازماید .

▪️تمام آیین نامه های هم ترازی،مشکلات حذف نمرات مردودی، ایجاد امکان ترمیم معدل، مشکلات سطح بندی دانشگاه ها و چالش های فارغ التحصیلان دانشگاه های کوچکتر در کاریابی، همه بخاطر همین ارزیابی محلی است. مثلا معدل ۱۶ دانشگاه تهران به معدل ۱۹ یک دانشگاه مرکز یک استان ترجیح داده می شود! چرا؟ قطعا تجربه در پشت آن بوده ؛اما همیشه همین است؟ آن معدل ۱۹ دانشگاه کوچکتر چگونه باید خود را اثبات کند؟ چه بسا حالا که دسترسی به منابع هم دانشگاه برای همه میسر است، ارزیابی خروجی نهایی بسیار عادلانه تر باشد.

▪️ حتی اگر نخواهیم همه چیز را متمرکز و نهایی کنیم؛ شاید برنامه ریزی برای ایجاد مراکز آزمون ملی که در هر شرایطی بتواند در همه شهرها آزمون ها را با مراقب وبصورت یکسان برگزار کند، می بایست در دستورکار فوری دانشگاه ها و وزارتخانه قرار گیرد، تا چندسال بعد با انبوه معدلهای یکسان و افت کیفی خروجی دانشگاه مواجه نشویم که آن موقع کار خاصی نمی توان کرد.

پ.ن: نمره یک آزمون متمرکز از طرف وزارت علوم به دانشجویان، برای کسانی که قصد خارج رفتن هم دارند، از اعتبار بالاتری برخوردار خواهد بود؛ درست مثل رتبه کنکور!