داروهای اعتیاد آور کدامند؟

داروهای اعتیاد آور کدامند؟

برای اینکه دقیق و مفید توضیح بدهم، اول بگویم که «داروهای اعتیادآور» یک دسته واحد نیستند؛ بلکه چند گروه مختلف از داروها می توانند باعث وابستگی جسمی یا روانی شوند. در ادامه مهم ترین دسته ها و مثال های رایج را به صورت ساده و قابل درک آورده ام.

1. داروهای مخدر (Opioids)

این ها قوی ترین پتانسیل اعتیاد را دارند و معمولا برای دردهای شدید تجویز می شوند.

نمونه ها: مورفین، کدئین، متادون، ترامادول، اکسی کودون،هروئین (غیرقانونی)

علت اعتیاد: ایجاد حس سرخوشی و آرامش شدید.

2. داروهای بنزودیازپین (آرام بخش ها)

برای اضطراب، بی خوابی یا تشنج استفاده می شوند اما مصرف طولانی مدت می تواند وابستگی ایجاد کند.

نمونه ها: دیازپام (والیوم)، کلونازپام، آلپرازولام (زاناکس)، لورازپام

علت اعتیاد: ایجاد خواب آلودگی، آرامش و کاهش اضطراب.

3.محرک ها (Stimulants)

برای درمان ADHD یا بعضی اختلالات خواب تجویز می شوند، اما سوءمصرف شان اعتیادآور است.

نمونه ها: متیل فنیدیت (ریتالین)، آمفتامین ها، مت آمفتامین (شیشه – غیرقانونی)

علت اعتیاد: افزایش انرژی، تمرکز و خلق مثبت.

4. داروهای خواب آور غیر بنزودیازپینی

این ها شبیه بنزودیازپین ها عمل می کنند و ممکن است وابستگی ایجاد کنند.

نمونه ها: زولپیدم، زوپیکلون.

5.برخی داروهای ضد درد غیرمخدر

احتمال اعتیادشان کمتر است، اما برخی افراد به صورت روانی به آن ها وابسته می شوند.

نمونه ها: بعضی ترکیبات حاوی کافئین، ارگوتامین، یا ترکیبات مسکن ترکیبی

6.داروهای OTC (بدون نسخه) با پتانسیل سوءمصرف

- دکسترومتورفان (شربت سرفه – در دوز بالا سوءمصرف می شود)

- آنتی هیستامین های خواب آور

سئوال. تفاوت «وابستگی» و «اعتیاد» چیست؟

تفاوت «وابستگی» و «اعتیاد» خیلی مهمه، چون خیلی ها این دو اصطلاح رو یکی می دانند ولی در پزشکی معنای متفاوتی دارند. توضیح دقیق و ساده:

وابستگی (Dependence): وابستگی یعنی بدن به دارو یا ماده عادت کرده و برای عملکرد طبیعی به آن نیاز پیدا کرده است.

ویژگی ها:

- ایجاد تحمل (برای رسیدن به اثر قبلی، باید دوز افزایش یابد)

-بروز علائم ترک در صورت قطع یا کاهش ناگهانی

- ممکن است حتی در مصرف کاملا پزشکی و صحیح هم رخ دهد

- بیشتر جسمی است، نه روانی مثال: فردی که مدت طولانی مورفین برای درد مصرف کرده؛ اگر دارو را ناگهان قطع کند بدن واکنش نشان می دهد، حتی اگر هیچ سوءمصرفی نداشته باشد.

اعتیاد (Addiction)

اعتیاد یعنی از دست رفتن کنترل و ادامه مصرف ماده با وجود آسیب دیدن فرد.

ویژگی ها:

- میل شدید و وسواس گونه برای مصرف

- عدم توانایی در قطع یا کاهش مصرف

- مصرف ادامه دارد حتی اگر به سلامت، کار، خانواده یا زندگی آسیب معمولا روانی + رفتاری است

- همیشه همراه با نوعی سوءمصرف است مثال: فردی که ترامادول یا شیشه را برای سرخوشی مصرف می کند و نمی تواند آن را کنار بگذارد، حتی اگر کارش، روابطش یا سلامت جسمی اش تخریب شده باشد.

یک جمله جمع بندی:

وابستگی = سازگاری بدن با دارو

اعتیاد = رفتار مشکل دار و وسواس گونه نسبت به مصرف

هر اعتیادی ممکن است وابستگی ایجاد کند، اما هر وابستگی ای اعتیاد نیست.