مراحلی که مغز بعد از ترک طی می کند تا به حالت طبیعی نزدیک شود

مراحلی که مغز بعد از ترک طی می کند تا به حالت طبیعی نزدیک شود 

مغز بعد از ترک مواد مخدر معمولا یک مسیر چند مرحله ای برای بازسازی و تنظیم دوباره سیستم های شیمیایی طی می کند. مواد مخدر (مثل تریاک، هروئین، شیشه، کوکائین و…) معمولا سیستم دوپامین، سروتونین، اندورفین و مدار پاداش مغز را مختل می کنند. بعد از قطع مصرف، مغز باید دوباره این سیستم ها را تنظیم کند. به طور کلی روند به چند مرحله تقسیم می شود:

1. مرحله ترک حاد (Acute Withdrawal)

مدت تقریبی: چند روز تا حدود ۱–۲ هفته (بسته به نوع ماده) در این مرحله بدن به نبود ماده واکنش شدید نشان می دهد چون قبلا به آن وابسته شده است.

علائم رایج: اضطراب و بی قراری، درد بدن و عضلات، تعریق، لرز، بی خوابی، تهوع یا مشکلات گوارشی، میل شدید به مصرف (Craving)

از نظر مغزی: دوپامین بسیار پایین می آید، سیستم استرس (کورتیزول) فعال می شود، مدار پاداش مغز هنوز به ماده وابسته است

2. مرحله تنظیم اولیه مغز (Early Brain Adjustment)

مدت: حدود ۲ هفته تا ۳ ماه در این مرحله علائم جسمی کمتر می شود اما مشکلات روانی بیشتر دیده می شود.

ویژگی ها:بی انگیزگی، افسردگی خفیف، لذت نبردن از چیزها، مشکل تمرکز، خواب نامنظم

از نظر مغزی:گیرنده های دوپامین شروع به بازسازی می کنند، مدار پاداش آرام آرام به محرک های طبیعی پاسخ می دهد، مغز هنوز «حساس به وسوسه» است

3. مرحله سندروم ترک طولانی (PAWS)

Post Acute Withdrawal Syndrome

مدت: چند ماه تا حتی ۱–۲ سال در بعضی افراد

علائم ممکن: نوسانات خلقی، استرس پذیری بالا، میل ناگهانی به مصرف، مشکلات حافظه یا تمرکز، خستگی ذهنی

در مغز: شبکه های عصبی که به مصرف مرتبط بودند ضعیف می شوند، مسیرهای سالم تر کم کم تقویت می شوند، سیستم دوپامین به سطح طبیعی نزدیک تر می شود

4. مرحله بازسازی عصبی (Neuroplastic Recovery)

مدت: حدود ۶ ماه تا چند سال در این مرحله مغز با استفاده از نوراپلاستیسیته (انعطاف پذیری عصبی) خودش را بازسازی می کند.

اتفاقات مهم: مدارهای تصمیم گیری در قشر پیش پیشانی (Prefrontal Cortex) قوی تر می شوند، کنترل تکانه بهتر می شود، لذت از فعالیت های طبیعی (ورزش، روابط، موفقیت) برمی گردد

5. مرحله تثبیت و تعادل بلندمدت

وقتی فرد مدت طولانی پاک می ماند:تعادل شیمیایی مغز تقریبا طبیعی می شود، کنترل بر وسوسه بیشتر می شود، عملکرد شناختی و احساسی بهتر می شود اما؛ حافظه مغز از ماده ممکن است سال ها باقی بماند، بنابراین پیشگیری از عود مهم است

چیزهایی که سرعت ترمیم مغز را زیاد می کنند:

- ورزش منظم (بسیار موثر برای افزایش دوپامین طبیعی)

- خواب منظم

- تغذیه سالم (پروتئین، امگا۳)

- درمان روانشناسی

- مدیتیشن یا تمرین های آرام سازی

- ارتباط اجتماعی سالم

سئوال. نشانه­هایی که نشان می دهد بهبود مغز بعد از ترک در حال اتفاق افتادن است حتی اگر احساسش نکنید چیست؟

در ماه ها و هفته های بعد از ترک، خیلی ها کاملا احساس نمی کنند که مغزشان در حال بهبود است؛ چون علائم PAWS، بی حوصلگی، یا نوسانات روحی ممکن است جلوی حس پیشرفت را بگیرد.

اما از نظر علمی، پنج نشانه مشخص وجود دارد که نشان می دهد مغز واقعا در حال ترمیم است حتی اگر شما متوجه نشوید.

۱) نوسانات خلقی «کوتاه تر» و «قابل پیش بینی تر» می شوند

در اوایل ترک ممکن است چند ساعت عالی و چند ساعت افتضاح باشید.

اما به مرور؛ دوره های افت روحی کوتاه تر می شوند، فاصله بین آن ها بیشتر می شود، شدتشان کمتر می شود این یعنی سیستم های دوپامین و استرس در حال تثبیت هستند. اگر خلق تان هنوز بالا و پایین می شود ولی کمتر از قبل، این نشانه بهبود است.

۲) بازگشت تدریجی «حساسیت دوپامین»

وقتی مغز در دوران مصرف به دوپامین بالا عادت می کند، چیزهای معمولی دیگر لذت بخش نیستند.

در بهبود، لذت بردن از چیزهای ساده (موسیقی، غذا، هوای تازه)، کنجکاوی و علاقه های جدید، حس «خوب شدن آرام» کم کم برمی گردد اگر خیلی خفیف باشد. این یکی از قوی ترین نشانه های بازسازی مدار پاداش مغزاست.

۳) بازگشت تدریجی تمرکز، حافظه و تفکر منطقی

ابتدای ترک ممکن است ذهن کند باشد یا فراموش کاری زیاد شود. ولی بهبود مغز با این ها مشخص می شود، تمرکز طولانی تر، کمتر گم کردن وسایل، سریع تر فکر کردن، تصمیم گیری واضح تر اگر حتی ۵٪ بهتر شده باشد، یعنی مسیر بهبود فعال است.

۴) وسوسه ها «کمتر ناگهانی» و «بیشتر قابل مدیریت» می شوند در اوایل، وسوسه ممکن است مثل موج ناگهانی بیاید. نشانه بهبود این است که، وسوسه کمتر می آید، شدت آن کاهش می یابد، سریع تر می گذرد، کنترل شما روی آن بیشتر است، نه برعکس؛ این یعنی مدارهای کنترل تکانه در قشر پیش پیشانی مغز در حال بازسازی اند.

۵) توانایی تحمل احساسات سخت بدون فرار یا فروپاشی

یکی از واضح ترین نشانه های بهبود مغز؛ تحمل استرس بالا، مواجهه با احساسات سخت (تنهایی، خشم، ترس، بی حوصلگی)، بدون اینکه سریع به مصرف فکر کنید، این یعنی مدارهای تنظیم هیجان دوباره فعال شده اند. حتی اگر فقط کمی بهتر شده باشد، این پیشرفت بسیار مهم است.