بمب اتم؛نمیخواهیم یا نمیتوانیم؛نکاهی اجمالی به بیانات امام شهید امت

در تاریخ ۲۱ آذر ۱۳۸۹، قائد شهید و سیدالشهدای انقلاب اسلامی،آیت الله العظمی سید علی خامنه ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، فتوایی صادر کردند که در آن به صراحت «افزودن بر سلاح هسته ای و دیگر انواع سلاح های کشتار جمعی را حرام» اعلام نمودند. ایشان نه تنها استفاده از این سلاح ها، بلکه «ساخت، نگهداری، انباشت و به کارگیری» آن ها را نیز ممنوع اعلام کرده اند و این ممنوعیت را «ابدی و استثناناپذیر» توصیف می کنند. به عبارتی، این فتوا دربرگیرنده همه ابعاد مرتبط با سلاح کشتار جمعی، از تولید تا انباشت و استفاده است. 📷رهبر شهید انقلاب در بهمن سال ۱۳۸۸ نیز بیان داشت: «ما اعتقاد به بمب اتم نداریم، به سلاح اتمی نداریم؛ دنبالش هم نخواهیم رفت. بر طبق مبانی اعتقادی ما، مبانی دینی ما، به کار بردن اینگونه وسائل کشتار جمعی اصلا ممنوع است، حرام است؛ این، ضایع کردن حرث و نسل است که قرآن آن را ممنوع کرده؛ ما دنبال این نمی رویم. 📷نکته مهم دیگر اینکه رهبر انقلاب در سخنانی دیگر تاکید کرده اند که «ما اگر گفتیم،که گفته ایم ،که از سلاح هسته ای استفاده نمی کنیم، به خاطر همین تقیدات است، به خاطر همین پایبندی به تعبد اسلامی و مقررات اسلامی و قوانین الهی است.» این عبارت نشان می دهد که پایداری بر این فتوا نه یک محاسبه راهبردی بلکه ریشه در ایمان و باور دینی دارد. 📷از منظر فقهی، تا زمانی که فتوای رهبری به عنوان «حکم اولیه شرعی» پابرجاست و با توجه به تاکیدات مکرر ایشان بر ابدی بودن آن حرکت به سمت ساخت بمب اتم نه ممکن است و نه قابل تصور. کسانی که بحث تغییر فتوا را مطرح می کنند، به یک قاعده اصولی فقه شیعه اشاره دارند که «تغییر موضوع موجب تغییر حکم می شود». اما روشن است که «تغییر موضوع» در اینجا به چه معناست؟ اگر روزی اثبات شود که قدرت های هسته ای در معرض استفاده واقعی از این سلاح ها قرار دارند یا توازن هسته ای جهان به گونه ای دگرگون شود که پایبندی یک جانبه به حرمت به نابودی کشور بینجامد، در آن صورت ممکن است پویایی فقهی میان «حکم اولیه» و «حکم ثانویه» به بحث گذاشته شود. اما تا پیش از تحقق چنین تغییر موضوعی محسوس و عینی، مبانی فتوای فعلی چنان مستحکم است که نمی توان به سادگی از کنار آن عبور کرد. 📷با این حال، رهبر شهید انقلاب خود به صراحت در پاسخ به این استدلال ها تاکید کرده اند که «ما بمب اتم نداریم و نخواهیم داشت و بنا نداریم از سلاح هسته ای استفاده کنیم» و حتی در واکنش به تهدیدهای آمریکایی افزوده اند که «اگر می خواستیم سلاح هسته ای درست کنیم، آمریکا نمی توانست جلوی ما را بگیرد، اما ما نمی خواهیم». این عبارات نشان می دهد که نه تنها از منظر شرعی، بلکه از منظر اقتدار ملی و فناورانه نیز، موضوع «نمی توانیم» مطرح نیست، بلکه «نمی خواهیم» محور اصلی است.