افول شرکت های مهندسین مشاور در پروژه های نفت، گاز و پتروشیمی

چکید ه

صنعت نفت، گاز و پتروشیمی ایران به عنوان یکی از مهمترین ارکان اقتصادی کشور، همواره نیازمند ساختارهای حرفه ای در حوزه

مدیریت و اجرای پروژه ها بوده است. در این میان، شرکت های مهندسین مشاور نقش کلیدی در طراحی، نظارت و راهبری پروژه ها

ایفا میکنند. با این حال، در سال های اخیر شاهد افول عملکرد این شرکت ها به دلایلی همچون کمبود نیروی انسانی متخصص،

مهاجرت گسترده، ضعف نظام پرداخت و رشد شرکت های فاقد صلاحیت بوده ایم. این مقاله با رویکرد تحلیلی، به بررسی دلایل افول

جایگاه مشاوران، پیامدهای آن بر صنعت و راهکارهای بازآفرینی این نقش حیاتی می پردازد.

کلیدواژه ها: مهندسین مشاور، صنعت نفت و گاز، مهاجرت نیروی متخصص، مدیریت پروژه، ضعف ساختاری

مقدمه

شرکت های مهندسین مشاور به عنوان بازوی تخصصی کارفرمایان در پروژه های بزرگ صنعتی، وظایفی همچون طراحی و مهندسی،

مدیریت قراردادها، کنترل کیفیت و نظارت بر اجرا را بر عهده دارند. با توجه به پیچیدگی و ابعاد پروژه های نفت و گاز، جایگاه این

شرکت ها به عنوان راهبری اصلی پروژه ها نقشی انکارناپذیر دارد. با این حال، در سال های اخیر روندی کاهشی در کیفیت عملکرد این

نهادها مشاهده میشود که نه تنها موجب هدر رفت منابع شده، بلکه به تضعیف ساختار قراردادی و مدیریتی پروژه ها نیز منجر گردیده

است.

١.کمبود نیروی انسانی متخصص

اصلی ترین معضل شرکت های مهندسین مشاور، کمبود جدی نیروی انسانی متخصص و مجرب در بخش های مختلف شامل طراحی

و مهندسی ، تدارکات و تامین کالا، مدیریت قراردادها، نظارت بر اجرا و کنترل پروژه است.

این کمبود دلایل متعددی دارد:

• افزایش مهاجرت نیروهای متخصص که به دنبال فرصت های شغلی پایدارتر و با درآمد بالاتر در خارج از کشور هستند

• عدم تناسب حقوق و مزایا با مسئولیت ها و شرایط سخت کاری که باعث شده بسیاری از متخصصان به جای کار در

یا فعالیت به صورت فریلنسر را انتخاب کنند در نتیجه، این شرکت های مشاور، مسیر کسب و کار شخصی

شرکت ها برای جذب و نگهداشت نیروهای توانمند دچار چالش جدی شده اند.

٢.تضعیف نقش راهبری مشاور

به دلیل ضعف ساختاری و کمبود نیرو، حضور تیم های مشاور در پروژه ها به جای ایفای نقش اصلی خود در راهبری صحیح و متوازن

قراردادها بین کارفرما و پیمانکار، اغلب به یک حضور صوری و غیرموثر تبدیل شده است.

این وضعیت پیامدهای متعددی دارد:

• برخی شرکت های مشاور ضعیف صرفا برای پر کردن جای خالی یک “مشاور” در پروژه ها انتخاب میشوند.

• چنین شرکت هایی بدون داشتن تجربه کافی یا پشتوانه فنی و مالی، صرفا به واسطه روابط خارج از چهارچوب حرفه ای

به پروژه ها راه پیدا میکنند .

• نتیجه این فرآیند، هدر رفت بودجه های کلان و در بسیاری موارد تحمیل بار مضاعف بر کارفرما است، چرا که کارفرما

علاوه بر وظایف قراردادی خود ناچار میشود بخش زیادی از نواقص عملکردی مشاور را نیز اصلاح کند که سبب انتقال

بار مدیریتی از مشاور به کارفرما خواهد شد.

• افزایش ریسک شکست یا تاخیر پروژه ها.

٣.رشد شرکت های خلق الساعه و فاقد صلاحیت

یکی دیگر از چالش های مهم، ظهور شرکت های تازه تاسیس و بی تجربه است که بدون ارزیابی دقیق صلاحیت های فنی و مالی وارد

پروژه ها میشوند.

ویژگی های این شرکت ها عبارت اند از:

• شکل گیری سریع و بدون پشتوانه حرفه ای.

• جذب نیروهای سفارشی یا غیرمتخصص صرفا برای تکمیل ظاهر سازمانی .

• نبود تجربه کافی در مدیریت پروژه های پیچیده نفت و گاز.

• اتکای بیش از حد به روابط شخصی و غیررسمی برای گرفتن پروژه ها.

چنین وضعیتی نه تنها کیفیت اجرای پروژه ها را کاهش داده، بلکه اعتماد عمومی به نقش و جایگاه مهندسین مشاور را نیز تضعیف

کرده است.

٤. پی آمدهای افول مشاوران بر صنعت

• کاهش کیفیت و سرعت اجرای پروژه ها.

• هدررفت منابع مالی و انسانی.

• افزایش هزینه های اصلاح و دوباره کاری.

• ایجاد بی اعتمادی در میان ذینفعان صنعت.

نتیجه گیری

بررسی ها نشان میدهد که افول شرکت های مهندسین مشاور یکی از عوامل اصلی کاهش بهره وری پروژه های نفت، گاز و پتروشیمی

در سالهای اخیر است. برای بازآفرینی نقش واقعی این شرکت ها، اقدامات زیر پیشنهاد میشود:

١. بازنگری در فرآیند ارزیابی صلاحیت ها و ایجاد سازوکار شفاف برای انتخاب مشاوران.

٢. اصلاح ساختار پرداخت و مزایا به منظور حفظ نیروهای متخصص و جلوگیری از مهاجرت آنها.

٣. ایجاد نظام مشوق های شغلی و حرفه ای برای تقویت انگیزه های ماندگاری نیروها.

٤. تقویت جایگاه حقوقی مشاوران در قراردادها و الزام به رعایت نقش واقعی آنها .

٥. ایجاد نهادهای مستقل نظارتی برای پایش عملکرد مشاوران در طول پروژه.

بازتعریف نقش و جایگاه مهندسین مشاور، نه تنها به بهبود کیفیت پروژه ها منجر خواهد شد، بلکه اعتماد از دست رفته در صنعت نفت

و گاز در حوزه مهندسین مشاور را نیز احیا خواهد کرد.

منابع

1. Turner, J.R. (2016). Gower Handbook of Project Management. Routledge.

2. Kerzner, H. (2017). Project Management: A Systems Approach to Planning, Scheduling, and

Controlling. Wiley.

٣. گزارش های داخلی وزارت نفت و شرکت ملی نفت ایران پیرامون وضعیت قراردادهای مشاورهای (1403-1395)

٤. مقالات منتشر شده در کنفرانس بینالمللی نفت، گاز و پتروشیمی ایران.