درنگی بر رنج و رهایی( به بهانه مرگ ویکتور یالوم)

درنگی بر رنج و رهایی: روایتی از اتاق درمان
مرثیه ای برای رنج؛ درنگی بر آینه ی شکسته

خبر فقدان « ویکتور یالوم»، فرزند فرزانه ی روان درمانی، اروین یالوم، در نگاه نخست همگان را بهت زده کرد. گویی ضربه ای سنگین بر پیکره ی مکتب وجودی وارد شده باشد. 

اما من، به عنوان روان شناسی که خود، کوره های گداخته ی رنج را پشت سر گذاشته ام و طعم تلخ آستانه ی تاریک «خودکشی» را در کام جان چشیده ام، نه در بهت، که در تاملی عمیق فرو رفتم. 

رنج، این مسافر ناخوانده، در خانه ی هیچ کس را با وسواس نمی کوبد؛ نه به ثروت می نگرد، نه به شهرت و نه حتی به عمق دانش یک روان کاو. رنج، دموکراتیک ترین پدیده ی زیست شناختی حیات بشری است.

در اتاق درمان، سال هاست که آموخته ام برای رسیدن به بلوغ، باید از سد سهمگین «توهم کنترل» گذشت. مراجعان من، در نخستین گام های دیدار، نه به دنبال نسخه، که در جستجوی «دیگری اصیل» هستند. من در آن اتاق، نه در مقام «دانای کل بی خطا»، که در هیبت انسانی با زخم های بهبودیافته، اما ملموس، می نشینم. زمانی که بدون شرم از رنج های خودم، از درماندگی هایم و از تجربه های زیسته ام سخن می گویم، می بینم که چگونه گارد دفاعی مراجع فرو می ریزد. نگاهشان، که پیش تر از شرم یا ترس لبریز بود، در یک «برق شادمان» از درک متقابل، صیقل می خورد. آن ها درمی یابند که رنج، نه یک «حادثه عجیب» یا نشانه ی شکست، که «بهای بودن» و بخشی جدایی ناپذیر از سرنوشت مشترک ماست.

این بلوغ، مستلزم گذار از «کنترل گری مضطرب» به سوی «خلق گری آگاهانه» است. من برای یافتن این توازن، پناهگاه نقاشی و موسیقی را برگزیده ام. برای من، هنر نه یک سرگرمی، که «پروازی سبک بال» از زمین سفت واقعیت های تلخ است. در لحظاتی که قلم مو بر بوم می رقصد، من نه تنها معمار آنچه مرا شادمان می کند هستم، بلکه خالق معنایی نو بر ویرانه های رنج دیرینه ام.

همان طور که در آموزه های والای «اگر کامل نیستی، تو یک انسانی» و «اشکالی ندارد اگر حالت خوب نیست» آموخته ام، شفقت با خویشتن، ریشه ی اصلی شفقت با دیگری است. من در اتاق درمان، همراه مراجعانم هستم تا به آنان بیاموزم: درست است که نمی توانیم تمامی حوادث زندگی را مهار کنیم، اما می توانیم نحوه ی مواجهه مان با این «عدم قطعیت» را ترسیم کنیم. ما، هر دو، در این طوفان، سرنشینان یک کشتی هستیم؛ درمانگر و مراجع، مسافرانی در جستجوی ساحل پذیرش و معنا.

شهنازعلیم روان شناس بالینی

نویسنده و پژوهشگر