نقش خطاهای شناختی در ارتقای تصمیم گیری، ایمنی و کیفیت اجرای پروژه های عمرانی

نقش خطاهای شناختی در ارتقای تصمیم گیری، ایمنی و کیفیت اجرای پروژه های عمرانی

در بسیاری از پروژه های عمرانی تصور می شود که مشکلات، تنش ها و تصمیم های اشتباه صرفا نتیجه شرایط محیطی، محدودیت های مالی یا عوامل اجرایی هستند؛ در حالی که یافته های روان شناسی شناختی نشان می دهد بخش قابل توجهی از تصمیم های ما تحت تاثیر نوع تفکر و تفسیر ذهنی ما از رویدادها قرار دارد.

در یک پروژه ساختمانی، مهندس ناظر، طراح، مجری، پیمانکار و کارفرما همواره با تصمیم های مهمی مواجه هستند. اگر این تصمیم ها بر پایه خطاهای شناختی اتخاذ شوند، احتمال بروز اختلافات، کاهش کیفیت اجرا، افزایش هزینه ها، تاخیر زمانی و حتی وقوع حوادث ایمنی افزایش می یابد.

برخی از مهم ترین خطاهای شناختی که ممکن است در پروژه های عمرانی مشاهده شوند عبارت اند از:

• تفکر همه یا هیچ: تصور اینکه پروژه یا باید کاملا بی نقص باشد یا کاملا شکست خورده است.
• تعمیم افراطی: نتیجه گیری کلی از یک اشتباه اجرایی و تعمیم آن به کل پروژه.
• فیلتر ذهنی: تمرکز صرف بر ایرادات و نادیده گرفتن پیشرفت ها و نقاط قوت تیم اجرایی.
• نادیده گرفتن نکات مثبت: بی ارزش دانستن موفقیت های فنی و اجرایی.
• نتیجه گیری شتاب زده: قضاوت درباره عملکرد همکاران یا وضعیت پروژه بدون بررسی مستندات و شواهد کافی.
• بزرگ نمایی و کوچک نمایی: بزرگ جلوه دادن مشکلات جزئی یا کم اهمیت دانستن ریسک های واقعی.
• استدلال احساسی: تصمیم گیری بر اساس احساسات لحظه ای به جای ضوابط فنی و آیین نامه ها.
• بایدها و نبایدهای افراطی: ایجاد تنش میان عوامل پروژه به دلیل انتظارات غیرمنعطف.
• برچسب زدن: نسبت دادن ویژگی های منفی به افراد به جای بررسی رفتار یا عملکرد مشخص.
• شخصی سازی: نسبت دادن تمام موفقیت ها یا شکست های پروژه به یک فرد، در حالی که پروژه حاصل عملکرد یک تیم است.

شناخت این خطاها موجب می شود مهندسان عمران در جلسات فنی، کنترل کیفیت، مدیریت منابع، حل اختلافات و مدیریت ریسک تصمیم های منطقی تر و دقیق تری اتخاذ کنند. این موضوع علاوه بر افزایش بهره وری، می تواند نقش مهمی در ارتقای فرهنگ ایمنی و کاهش خطاهای انسانی در کارگاه های ساختمانی داشته باشد.

در شرکت ساختمانی پیمانکاری ژرف سازه کویران نیز همواره بر این اصل تاکید می شود که کیفیت اجرای پروژه تنها به دانش فنی وابسته نیست، بلکه توانایی مدیریت افکار، کنترل هیجانات و تصمیم گیری منطقی نیز از ارکان اصلی موفقیت در پروژه های عمرانی محسوب می شود.

از دیدگاه یک مجری حقیقی پایه یک ذیصلاح ساختمان، رعایت مقررات ملی ساختمان، استانداردهای فنی و اصول مهندسی زمانی بیشترین اثربخشی را خواهد داشت که تصمیم های اجرایی از خطاهای شناختی و قضاوت های احساسی فاصله گرفته و بر پایه تحلیل منطقی، مستندات فنی و شواهد واقعی اتخاذ شوند.

در نهایت می توان گفت توسعه مهارت های شناختی در کنار دانش مهندسی، یکی از الزامات مهندسان عمران آینده است. هرچه مهندس بتواند افکار و برداشت های ذهنی خود را بهتر مدیریت کند، کیفیت تصمیم های فنی، ایمنی پروژه، رضایت کارفرما و موفقیت نهایی پروژه نیز افزایش خواهد یافت.