ِDr. Farshid Arefi
7 یادداشت منتشر شدهقرارداد سهامداران در مرز تعهد و سازمان؛ درآمدی بر نظریه دوگانگی عهدی سازمانی در شرکت های تجاری
قرارداد سهامداران، به ویژه در شرکت های تجاری با ساختار بسته و روابط مبتنی بر اعتماد، به یکی از مهم ترین ابزارهای تنظیم روابط شرکا، توزیع کنترل، حل بن بست و طراحی سازوکارهای خروج تبدیل شده است. با این حال، در حقوق ایران جایگاه این قراردادها همچنان با ابهام روبه روست؛ زیرا روشن نیست مفاد آن ها تا چه حد بر پایه اصل آزادی قراردادی معتبر است و از چه نقطه ای، به دلیل تعارض با قواعد آمره حقوق شرکت ها، اساسنامه یا حقوق اشخاص ثالث، از اثرگذاری بازمی ماند. مسئله اصلی این پژوهش آن است که قرارداد سهامداران در مرز میان «تعهد خصوصی» و «سازمان شرکتی» چگونه باید تحلیل شود. این تحقیق با روش توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از مطالعه تطبیقی در حقوق انگلیس و آمریکا (به ویژه حقوق شرکت های ایالت دلاور)، در پی ارائه چارچوبی منسجم برای تبیین اعتبار و آثار این قراردادها در حقوق ایران است. یافته های پژوهش نشان می دهد که تحلیل قرارداد سهامداران نه با رویکرد نفی مطلق و نه با پذیرش بی قید و شرط سازگار است، بلکه باید بر پایه «نظریه دوگانگی عهدی سازمانی» صورت گیرد. بر اساس این نظریه، قرارداد سهامداران اصولا در روابط میان طرفین نافذ است، اما اثر سازمانی آن تنها تا جایی پذیرفته می شود که با قواعد آمره، صلاحیت ارکان شرکت، اساسنامه ثبت شده و حقوق اشخاص ثالث تعارض نداشته باشد. در نتیجه، ضمانت اجرای اصلی نقض این قراردادها عمدتا در قلمرو مسئولیت قراردادی، خسارت، وجه التزام و سازوکارهای خروج و حل بن بست قرار می گیرد، نه در ابطال تصمیمات سازمانی شرکت. ( متن کامل این مقاله در صفحه شخصی سیویلیکا هم ارائه شده است).