واکاوی تطبیقی نظام های «داوری حرفه ای»، «داوری نهادی» و «داوری موردی» در حقوق ایران با تاکید بر منطق «داوری هدایتگر» در مدیریت فرآیند

پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی، به بررسی مقایسه ای سه الگوی «داوری موردی»، «داوری سازمانی» و «داوری حرفه ای» در نظام حقوقی ایران می پردازد و نسبت مفهومی و کارکردی «داوری هدایتگر» را با هریک از این الگوها تبیین می کند. پرسش اصلی پژوهش آن است که، با وجود تفاوت در مبانی و ساختارهای این الگوها، چه سازوکارهایی می تواند کیفیت مدیریت فرایند داوری را در اختلافات پیچیده ارتقا دهد، بدون آنکه حاکمیت اراده طرفین، استقلال و بی طرفی داور و تضمین های بنیادین دادرسی منصفانه مخدوش شود. یافته های پژوهش نشان می دهد که داوری موردی، با وجود انعطاف پذیری و اتکای گسترده به توافق طرفین، در فقدان پشتیبانی اداری و قواعد اجرایی منسجم، ممکن است با چالش هایی در تنظیم فرایند، مدیریت مواعد، تبادل اسناد و انسجام رسیدگی مواجه شود. داوری نهادی از طریق برخورداری از ساختار اداری، قواعد ازپیش تعیین شده و نظارت شکلی، به انتظام و پیش بینی پذیری فرایند رسیدگی کمک می کند. داوری حرفه ای نیز به مثابه نظامی تنظیم گر، با تمرکز بر احراز صلاحیت تخصصی، آموزش مستمر، اخلاق حرفه ای و مسئولیت انتظامی داوران، زمینه ارتقای کیفیت عملکرد آنان و تقویت اعتماد به فرایند داوری را فراهم می سازد. در این میان، داوری هدایتگر قالبی مستقل یا نهادی موازی با الگوهای مزبور نیست؛ بلکه منطقی مدیریتی برای اداره فعال و هدفمند فرایند رسیدگی است که قابلیت اعمال در بسترهای داوری موردی، نهادی و حرفه ای را دارد. برآیند پژوهش حاکی از آن است که تلفیق صلاحیت داور حرفه ای، نظم اداری داوری نهادی و منطق مدیریتی داوری هدایتگر می تواند به افزایش انسجام، کارآمدی و پیش بینی پذیری رسیدگی در چارچوب های مختلف داوری منجر شود (اصل مقاله در سیولیکا ارائه شده و قابل دانلود است).