ظهور اقتصاد فریلنسری؛ فرصت اشتغال یا واکنشی به بی ثباتی اقتصاد؟ / ایسنا

ظهور اقتصاد فریلنسری؛ فرصت اشتغال یا واکنشی به بی ثباتی اقتصاد؟

خراسان رضوی (ایسنا) - ظهور اقتصاد فریلنسری (آزادکاری) و گسترش کار موقت مبتنی بر پلتفرم های دیجیتال در اقتصادهای در حال توسعه، صرفا پیامد پیشرفت فناوری یا تغییر در شیوه های اشتغال نیست؛ بلکه بازتاب دگرگونی های عمیق در ساختار بازار کار، تحول روابط میان دولت، کارفرمایان و نیروی کار و تغییر الگوهای نهادی حاکم بر اقتصاد است.

فردگرایی بیش از آنکه محصول انتخاب فرهنگی باشد، پاسخی عقلانی به بی ثباتی های تاریخی، نااطمینانی های مستمر و ضعف نهادهای رسمی است. افزایش هزینه های زندگی، کاهش قدرت خرید، محدودیت فرصت های شغلی و تمایل نیروهای متخصص به استقلال بیشتر، باعث شده فریلنسری برای بسیاری از افراد از یک انتخاب اختیاری به راهکاری برای حفظ درآمد و تداوم فعالیت حرفه ای تبدیل شود.

در عین حال، گسترش فریلنسری تنها به تغییر شیوه انجام کار محدود نمی شود، بلکه پیامدهای گسترده تری برای بازار کار، اقتصاد دیجیتال و حتی سرمایه انسانی کشور به همراه دارد. از یک سو، این شیوه اشتغال با ایجاد انعطاف پذیری، امکان همکاری با کارفرمایان مختلف و حضور در بازارهای بین المللی، فرصت های تازه ای برای متخصصان ایجاد کرده و از سوی دیگر، چالش هایی همچون نبود درآمد ثابت، ضعف حمایت های بیمه ای و قانونی، محدودیت های زیرساختی، اختلال در دسترسی به بازارهای جهانی و نبود چارچوب های شفاف برای فعالیت آزادکاران را پررنگ تر کرده است.

برخی کارشناسان معتقدند اگرچه توسعه اقتصاد فریلنسری می تواند به افزایش اشتغال، توسعه اقتصاد دیجیتال و حتی ارز آوری برای کشور کمک کند، اما تحقق این ظرفیت در گرو اصلاح قوانین، تقویت زیرساخت های ارتباطی، بهبود فضای کسب وکار و افزایش حمایت از نیروهای متخصص است.

در همین راستا، ایسنا در گفت وگو با پژوهشگر اقتصادی، یک جامعه شناس و مدیر کارآفرینی و اشتغال اداره کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی خراسان رضوی، ابعاد مختلف گسترش اقتصاد فریلنسری، فرصت ها و چالش های پیش روی آزادکاران و نقش این شیوه اشتغال در آینده بازار کار ایران را بررسی کرده است.

رشد اقتصاد فریلنسری در ایران؛ از فرصت دیجیتال تا مهاجرت مجازی نیروی متخصص

شهرام عیدی زاده در گفت وگو با ایسنا با اشاره به اینکه ظهور اقتصاد فریلنسری ابزار توانمندسازی یا محصول بی اعتمادی به اقتصاد کشور است، اظهار کرد: برای پاسخ به این پرسش که چرا اقتصاد فریلنسری در ایران با سرعت در حال گسترش است، باید این پدیده را حاصل هم زمان دو عامل دانست: گسترش فناوری های دیجیتال و بی ثباتی اقتصاد کلان. فناوری، امکان فاصله گرفتن از الگوهای سنتی اشتغال را فراهم کرده و بی ثباتی اقتصادی نیز انگیزه افراد برای روی آوردن به فریلنسری را افزایش داده است. ازاین رو، رشد فریلنسری در ایران نتیجه هم افزایی این دو روند است.

وی با بیان اینکه فناوری های ارتباطی و پلتفرم های دیجیتال، نقش موتور محرک این تحول را ایفا کرده اند، افزود: این فناوری ها محدودیت های زمانی و مکانی را از میان برداشته و به افراد اجازه داده اند بدون وابستگی به یک سازمان مشخص، ساعت کاری، نوع پروژه و حتی کارفرمای خود را به صورت مستقل انتخاب و مدیریت کنند. به همین دلیل، اقتصاد فریلنسری در ایران نیز همگام با روندهای جهانی، به یکی از مهم ترین مسیرهای ورود نیروی کار متخصص به بازار اشتغال تبدیل شده است.

این پژوهشگر اقتصادی با اشاره به طیف گسترده اقتصاد فریلنسری در ایران، گفت: اقتصاد فریلنسری در ایران طیف گسترده ای از مشاغل، از برنامه نویسی، طراحی گرافیک، تولید محتوا و ترجمه تا خدمات دانشگاهی مانند ویراستاری، صفحه آرایی، شبیه سازی های مهندسی و تدوین پروپوزال را دربر گرفته است. پلتفرم های داخلی و بین المللی نیز با ایجاد دسترسی به پروژه های متنوع، فرصت کسب درآمد مستقل را برای متخصصان و دانشجویان ایرانی فراهم کرده اند. علاوه بر این، فعالیت هایی مانند تولید پادکست، رونویسی، ورود داده و برچسب گذاری محتوا، مسیر ورود افراد کم تجربه تر به بازار فریلنسری را نیز هموار ساخته است.

عیدی زاده با اشاره به اینکه رشد اقتصاد فریلنسری در ایران تا حد زیادی تحت تاثیر شرایط اقتصاد کلان نیز قرار دارد، تصریح کرد: تورم بالا و کاهش مستمر قدرت خرید باعث شده است درآمدهای ثابت ناشی از اشتغال رسمی دیگر پاسخگوی هزینه های زندگی نباشد؛ ازاین رو، فریلنسری برای بسیاری از افراد نه تنها یک انتخاب، بلکه راهکاری برای حفظ درآمد و مقابله با بی ثباتی اقتصادی است. در کنار این عوامل، پیچیدگی قوانین کسب وکار، نظام مالیاتی غیرشفاف، فرآیندهای طولانی صدور مجوز و بروکراسی اداری نیز بخشی از نیروهای متخصص را به سمت فعالیت های مستقل و خارج از الگوهای سنتی اشتغال سوق داده است.

وی با اشاره به معضلات فریلنسرهای ایرانی در ایران، گفت: آن ها در بازارهای جهانی فعالیت می کنند، اما با محدودیت های داخلی مواجه اند. اگرچه بسیاری برای حفظ ارزش درآمد خود به بازارهای بین المللی و درآمدهای ارزی روی آورده اند، اما برای دریافت درآمد ناچار به استفاده از واسطه های مالی و ابزارهای عبور از فیلترینگ هستند. افزون بر این، محدودیت های اینترنتی، کاهش دسترسی به پلتفرم های جهانی و اختلال در ارتباط با کارفرمایان خارجی، امنیت شغلی و بهره وری آن ها را کاهش داده است. همچنین، قطعی های مکرر برق و ناپایداری زیرساخت های ارتباطی، به یکی دیگر از موانع جدی توسعه اقتصاد فریلنسری در ایران تبدیل شده است.

عیدی زاده با اشاره به تاثیر اقتصاد فریلنسری بر حوزه اشتغال در کل دنیا، خاطرنشان کرد: توسعه بازار کارهای موقت و پلتفرمی، یا آنچه امروز با عنوان اقتصاد گیگ شناخته می شود، به یکی از مهم ترین روندهای تحول بازار کار جهانی در قرن بیست ویکم تبدیل شده است. این تحول صرفا به تغییر شیوه انجام کار محدود نیست، بلکه بیانگر بازآرایی عمیق روابط میان نیروی کار، کارفرمایان، فناوری و نظام های تنظیم گری است.

وی اضافه کرد: بر اساس برآوردهای سازمان بین المللی کار، در حال حاضر حدود ۱.۵۷ میلیارد نفر از نیروی کار جهان به نوعی در قالب خوداشتغالی یا فعالیت های مستقل مشغول به کار هستند. از سوی دیگر، گزارش Working Without Borders بانک جهانی نشان می دهد که شمار افرادی که در پلتفرم های آنلاین فعالیت می کنند، بین ۱۵۴ تا ۴۳۵ میلیون نفر برآورد می شود؛ رقمی که با توجه به میزان فعالیت مستمر یا فصلی، معادل ۴.۴ تا ۱۲.۵ درصد کل نیروی کار جهان است. این ارقام نشان می دهد که اقتصاد گیگ دیگر یک بخش حاشیه ای از بازار کار نیست، بلکه به یکی از ارکان اصلی اقتصاد دیجیتال جهانی تبدیل شده است.

این پژوهشگر اقتصادی خاطرنشان کرد: حدود ۷۰ درصد فریلنسرهای دیجیتال کمتر از ۳۵ سال سن دارند و عمدتا در حوزه های دانش بنیان مانند توسعه نرم افزار، هوش مصنوعی، یادگیری ماشین و تحلیل داده فعالیت می کنند. همچنین، گسترش هوش مصنوعی مولد موجب شده است فریلنسرهای مسلط به این ابزارها نسبت به سایرین از دستمزد بالاتری برخوردار شوند و مهارت در استفاده از فناوری های نوین به یکی از مهم ترین عوامل تعیین کننده درآمد در اقتصاد فریلنسری تبدیل شود.

وی با اشاره به اینکه بازار ایالات متحده نمونه ای شاخص از رشد اقتصاد فریلنسری است، گفت: به گونه ای که ۷۶.۴ میلیون فریلنسر، معادل حدود ۳۸ درصد نیروی کار، سالانه ۱.۵ تریلیون دلار درآمد ایجاد می کنند و ۵.۶ میلیون نفر از آن ها بیش از ۱۰۰ هزار دلار درآمد سالانه دارند. همچنین، مشارکت نسل Z در این بازار به سرعت در حال افزایش است. در اقتصادهای آسیایی مانند ژاپن، کره جنوبی و هند نیز اقتصاد گیگ از یک فعالیت جانبی به منبع اصلی درآمد بسیاری از افراد تبدیل شده است. با این حال، تجربه کشورها نشان می دهد موفقیت این اقتصاد تنها به فناوری وابسته نیست، بلکه کیفیت حکمرانی، نظام تنظیم گری و انعطاف پذیری قوانین بازار کار نیز نقش تعیین کننده ای در توسعه آن دارد.

عیدی زاده با اشاره به فردگرایی شغلی و فرسایش سرمایه انسانی، تصریح کرد: یکی از مهم ترین، اما در عین حال کمتر مورد توجه قرارگرفته ترین پیامدهای گسترش فردگرایی شغلی در ایران، تاثیر آن بر سرمایه انسانی متخصص و آینده اقتصاد دانش بنیان کشور است. در ادبیات کلاسیک اقتصاد توسعه، مهاجرت نخبگان عمدتا با مفهوم فرار مغزها شناخته می شد؛ فرآیندی که طی آن کشور مبدا، سرمایه انسانی خود را از طریق مهاجرت فیزیکی برای همیشه از دست می داد. اما گسترش فناوری های ارتباطی، اینترنت پرسرعت و پلتفرم های دورکاری، الگوی تازه ای از جابه جایی نیروی انسانی را شکل داده که از آن با عنوان مهاجرت مجازی یا کوچ دیجیتال یاد می شود.

این پژوهشگر اقتصادی با اشاره به اینکه اقتصاد دیجیتال شکل تازه ای از مهاجرت مجازی را ایجاد کرده است، مطرح کرد: به گونه ای که متخصصان حوزه هایی مانند برنامه نویسی، هوش مصنوعی، امنیت سایبری و تحلیل داده، بدون ترک کشور، مستقیما برای شرکت های خارجی فعالیت می کنند. این روند اگرچه هزینه های مهاجرت سنتی را کاهش می دهد، اما توان رقابتی شرکت های دانش بنیان و استارت آپ های داخلی را نیز تضعیف می کند.

وی ادامه داد: امروزه سرمایه حرفه ای متخصصان در بسترهای دیجیتال قرار دارد و همین موضوع جابه جایی و همکاری با بازارهای جهانی را آسان تر کرده است. تجربه کشورهایی مانند لهستان و تایوان نشان می دهد که زیرساخت های ارتباطی پایدار می تواند ضمن حفظ نیروی متخصص، درآمد ارزی قابل توجهی ایجاد کند؛ در مقابل، محدودیت های اینترنت و ارتباطات در کشورهایی مانند کوبا و ایران، مهاجرت مجازی را به مهاجرت فیزیکی تبدیل کرده و خروج سرمایه انسانی را تشدید کرده است.

https://www.isna.ir/news/1405042615167/%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%84%D9%86%D8%B3%D8%B1%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%B5%D8%AA-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%BA%D8%A7%D9%84-%DB%8C%D8%A7-%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%DB%8C-%D8%AB%D8%A8%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF