قانون برای انسان است یا انسان برای قانون؟
قانون برای انسان است یا انسان برای قانون؟
یکی از بنیادی ترین پرسش های فلسفه حقوق این است که آیا انسان باید خود را با هر قانونی، صرف نظر از نتایج آن، تطبیق دهد یا آنکه قانون باید در خدمت انسان و حفظ کرامت، امنیت و حقوق او باشد؟
بی تردید، قانون ستون نظم اجتماعی است و بدون آن، جامعه دچار هرج ومرج خواهد شد. اما نباید فراموش کرد که قانون، ساخته دست انسان است، نه انسان ساخته قانون. بنابراین، هرگاه قانونی در گذر زمان نتواند پاسخگوی نیازهای جامعه باشد یا نتایجی برخلاف عدالت، کرامت انسانی و مصالح عمومی به همراه آورد، اندیشیدن درباره اصلاح و بازنگری آن نه تنها مجاز، بلکه ضرورتی حقوقی و اجتماعی است.
پویایی نظام حقوقی در همین نقطه معنا پیدا می کند؛ قانونی که هیچ گاه امکان نقد و بازاندیشی نداشته باشد، به تدریج از واقعیت های جامعه فاصله می گیرد. احترام به قانون به معنای تعطیل کردن اندیشه و نقد نیست، بلکه به معنای تلاش برای کامل تر شدن آن است.
از همین رو، شاید بتوان گفت رسالت حقوق تنها اجرای قوانین موجود نیست، بلکه حرکت مستمر به سوی قانونی عادلانه تر، کارآمدتر و انسانی تر است. قانون زمانی به هدف واقعی خود می رسد که در کنار حفظ نظم، از انسان، کرامت او و حقوق بنیادینش نیز پاسداری کند.