خرید اقساطی؛ راهکار معیشتی یا مسیر بدهکار شدن؟ / ایسنا

خرید اقساطی؛ راهکار معیشتی یا مسیر بدهکار شدن؟

خراسان رضوی (ایسنا) - یک پژوهشگر اقتصادی با بیان اینکه خرید اقساطی در جهان ابتدا با هدف تجهیز خانوارها به کالاهای بادوام و مولد شکل گرفت، گفت: این نوع خرید، در ایران تحت تاثیر تورم مزمن و کاهش درآمد واقعی خانوار، خرید اقساطی از ابزار دستیابی به دارایی و توانمندسازی تولیدی به ابزاری برای هموارسازی مصرف و جبران شکاف درآمد و هزینه تبدیل شده است.

شهرام عیدی زاده، در گفت وگو با ایسنا با اشاره به گسترش پلتفرم های اعتباردهی و افزایش استقبال خانوارها از خرید اعتباری، اظهار کرد: تبلیغات گسترده با شعارهایی مانند «بدون پیش پرداخت» این پرسش را ایجاد کرده که رونق خرید اقساطی نشانه توسعه نظام اعتبار مصرف کننده و تسهیل دسترسی خانوارها به کالاهاست یا بازتابی از کاهش قدرت خرید و افت درآمد واقعی مردم.

وی افزود: امروز بسیاری از خانوارها کالاهایی را که پیش تر با درآمد جاری خود تهیه می کردند، ناگزیر از طریق اعتبار و پرداخت های اقساطی خریداری می کنند و بنگاه های اقتصادی نیز برای حفظ بازار و جلوگیری از کاهش فروش، بیش از گذشته به سمت مدل های فروش اعتباری حرکت کرده اند.

این پژوهشگر اقتصادی تصریح کرد: در چنین شرایطی، مرز میان تسهیل دسترسی به اعتبار و ترویج مصرف گرایی مبتنی بر بدهی، به یکی از موضوعات مهم سیاست گذاری اقتصادی تبدیل شده است.

خرید اقساطی؛ از ایجاد درآمد تا تامین هزینه های جاری

عیدی زاده با اشاره به فلسفه نخستین خرید اقساطی در دنیای غرب اظهار کرد: این مدل بر تجهیز خانوارها به کالاهای بادوام و مولد مانند چرخ خیاطی، بازپرداخت اقساط از محل درآمد ایجادشده توسط همان کالا و توسعه ظرفیت تولید استوار بود. بازار اعتبارات خرد جهان با ظهور کارت های اعتباری و فناوری های فین تک دچار تحول شد، اما بررسی پلتفرم های نوظهور خرید اقساطی در ایران نشان می دهد این مدل با فلسفه اولیه جهانی فاصله گرفته است.

این مدرس دانشگاه افزود: در حالی که فلسفه جهانی خرید اقساطی بر توسعه دارایی های مولد و ارتقای شمول مالی استوار بوده، الگوی غالب در پلتفرم های ایرانی بیشتر بر هموارسازی مصرف و جبران شکاف میان درآمد و هزینه در کالاهای غیربادوام شکل گرفته است.

وی با اشاره به عملکرد پلتفرم های ایرانی گفت: این مجموعه ها با ارائه اعتبارات خرد بدون بهره و بدون نیاز به چک و ضامن یا ارائه وام های اعتباری با استفاده از سفته الکترونیک، بخش قابل توجهی از قدرت خرید اعتباری را به سمت کالاهای کم دوام، پوشاک، خریدهای روزمره، زیورآلات و خدمات گردشگری هدایت کرده اند.

عیدی زاده تصریح کرد: تحت تاثیر تورم مزمن و افت درآمد واقعی خانوار، خرید اقساطی در ایران از تسهیل دستیابی به دارایی و توانمندسازی تولیدی، به ابزاری برای بقای معیشتی و پیش خور کردن درآمدهای آینده برای حفظ سطح مصرف جاری تغییر ماهیت داده است.

تحول خرید اقساطی در ایران

وی با تشریح روند تحول خرید اقساطی در ایران گفت: تا پیش از دهه ۱۳۸۰، اعتبارات خرد بیشتر متکی بر ابزارهای سنتی مانند دفاتر نسیه بازاری، سفته کاغذی و چک های شخص ثالث بود و خریدهای اقساطی عمدتا به کالاهای بادوام خانگی و خودرو محدود می شد.

این پژوهشگر اقتصادی افزود: از دهه ۱۳۸۰ تا اواخر دهه ۱۳۹۰، با توسعه شبکه بانکی و شرکت های لیزینگ، اعتبارات خرد به سیستم بانکی منتقل شد، اما به دلیل بروکراسی پیچیده، نیاز به ضامنین متعدد و نرخ بالای معوقات، شمول مالی واقعی برای بسیاری از خانوارها محقق نشد.

وی ادامه داد: از سال ۱۳۹۹ و با ورود سرویس های اعتباری نوین BNPL و لندتک، بازار اعتبارات خرد ایران وارد عصر دیجیتال شد و پلتفرم ها با حذف الزام ضامن، کاهش فرآیندهای ثبت نام و استفاده از اعتبارسنجی دیجیتال، الگوی تخصیص اعتبار را تغییر دادند.

خرید اقساطی و تصمیم های مالی خانوار در آینده

عیدی زاده با اشاره به عوامل روانی موثر بر خریدهای اقساطی گفت: در خرید اقساطی بدون پیش پرداخت، مصرف کننده منفعت دریافت کالا را در زمان حال تجربه می کند، اما رنج پرداخت به آینده منتقل می شود. افراد معمولا مبلغ هر قسط را به جای قیمت نهایی کالا مبنای تصمیم گیری قرار می دهند و همین موضوع باعث می شود حجم واقعی تعهد مالی کمتر مورد توجه قرار گیرد.

این پژوهشگر اقتصادی خاطرنشان کرد: خریداران در زمان تصمیم گیری، رضایت ناشی از مالکیت کالا را بزرگ نمایی و اثرات منفی بازپرداخت اقساط بر بودجه آینده را نادیده می گیرند؛ در نتیجه فشار بدهی و اقساط ماهانه پس از خرید باقی می ماند.

وی افزود: ترس از عقب ماندن از استانداردهای زندگی و تمایل به خریدهای نمایشی نیز برخی افراد را به استفاده از اعتبارات خرد برای خریدهایی سوق می دهد که توان مالی نقدی آن را ندارند.

isna.ir/xdWPKY

https://www.isna.ir/news/1405051005978/%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D9%82%D8%B3%D8%A7%D8%B7%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%DB%8C%D8%A7-%D9%85%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%A8%D8%AF%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%AF%D9%86