حکمرانی به مثابه پلتفرم: بازاندیشی امنیت غذایی در عصر داده ها
امنیت غذایی دیگر صرفا تابع میزان تولید محصولات کشاورزی نیست. چگونگی گردش داده، دسترسی به بازار، توزیع نهاده ها، پیش بینی مخاطرات و هماهنگی میان بازیگران نیز به همان اندازه اهمیت یافته است. در چنین شرایطی، دولت نمی تواند تنها با ابزارهای متعارف سیاست گذاری و مداخله های بخشی، زنجیره ای به پیچیدگی نظام غذا را مدیریت کند. آنچه اهمیت می یابد، حرکت تدریجی از مدیریت مستقیم اجزا به سمت طراحی بستر تعامل میان اجزا است؛ تغییری که می توان آن را از منظر «حکمرانی به مثابه پلتفرم» تحلیل کرد.
در این رویکرد، دولت لزوما تولیدکننده همه خدمات یا مالک همه داده ها نیست؛ بلکه مسئولیت اصلی آن، طراحی زیرساختی است که کشاورزان، شرکت های دانش بنیان، نهادهای مالی، زنجیره های توزیع، مراکز پژوهشی و دستگاه های اجرایی بتوانند در چارچوب قواعدی روشن با یکدیگر تعامل کنند. چنین بستری می تواند سه تحول مهم در حکمرانی کشاورزی ایجاد کند:
۱. تبدیل داده های پراکنده به ظرفیت تصمیم گیری جمعی
اطلاعات مربوط به خاک، آب، الگوی کشت، وضعیت بازار و مخاطرات اقلیمی معمولا در سامانه ها و سازمان های جداگانه قرار دارند. حکمرانی پلتفرمی می تواند بدون تمرکز کامل مالکیت داده، امکان تبادل کنترل شده و هدفمند آن را فراهم کند. ارزش اصلی نه در انباشت داده، بلکه در تبدیل آن به تصمیم های هماهنگ و به موقع نهفته است.
۲. گذار از حمایت های عمومی به خدمات متناسب با موقعیت
کشاورزان در مناطق مختلف با نیازها و مخاطرات یکسانی مواجه نیستند. اتصال داده های معتبر به خدمات بیمه ای، اعتباری، آموزشی و بازار می تواند سیاست های حمایتی را از مداخلات عمومی و یکسان، به خدمات متناسب با شرایط واقعی هر منطقه و هر تولیدکننده نزدیک کند.
۳. بازتوزیع قدرت در زنجیره غذایی
پلتفرم ها فقط ابزار فنی نیستند؛ آن ها تعیین می کنند چه کسی دیده شود، چه داده ای معتبر تلقی گردد و دسترسی به بازار چگونه شکل بگیرد. ازاین رو، اگر قواعد پلتفرم شفاف و منصفانه نباشد، دیجیتالی شدن می تواند به تمرکز بیشتر قدرت در اختیار تعداد محدودی از واسطه ها و شرکت ها منجر شود. مطالعات جدید درباره پلتفرمی شدن کشاورزی نیز نسبت به تمرکز داده و تضعیف حقوق خرده مالکان هشدار می دهند.
بنابراین، مسئله آینده کشاورزی صرفا ایجاد یک سامانه جامع تر نیست؛ مسئله، طراحی معماری تعامل، اعتماد و مسئولیت است. امنیت غذایی زمانی هوشمندتر خواهد شد که دولت، به جای تصدی گری همه فرایندها، ظرفیت بازیگران را برای مشارکت، هماهنگی و خلق ارزش عمومی فعال کند.
پرسش راهبردی این است: چه کسی قواعد پلتفرمی را طراحی می کند که قرار است آینده غذا را شکل دهد؟
در یادداشت های بعدی بیشتر در این باره سخن خواهیم گفت...