ضرورت ایجاد رشته ی حقوق مالیاتی در نظام آموزش عالی ایران

نظام مالیاتی ایران، با وجود پیشرفت های قابل توجه در قوانین و زیرساخت های اجرایی، با خلا مهمی مواجه است ، این خلا، نه در بخش های اقتصادی یا حسابداری، که در حوزه آموزش حقوقی نظام مالیاتی ریشه دارد. آنچه در نظام آموزش عالی حقوق ایران به چشم میخورد، فقدان رشته های مستقل و تخصصی با عنوان «حقوق مالیاتی» است. در حالی که حقوق مالیاتی به عنوان شاخه ای از حقوق عمومی، به مطالعه قواعد حاکم بر وضع، تشخیص، وصول و نظارت بر مالیات میپردازد اما در برنامه های درسی حقوق، جایگاهی متناسب با اهمیت خود ندارد.
در دوره کارشناسی حقوق، مباحث مالیاتی عمدتا در قالب دو یا سه واحد درسی با عناوینی چون «مالیه عمومی» یا «حقوق مالی» گنجانده شده اند. این دروس، به دلیل محدودیت زمانی، تنها به معرفی کلی مفاهیم مالیاتی میپردازند و مباحث تخصصی تر چون تشخیص مالیات، دادرسی مالیاتی، حقوق مودیان و جرایم مالیاتی در آنها پوشش داده نمیشود. در مقطع کارشناسی ارشد نیز گرایش «حقوق مالی» که نزدیکترین حوزه به مباحث مالیاتی است، عمدتا به مسائل بازار پول و سرمایه، بانکداری و بیمه میپردازد و مباحث مالیاتی در آن جایگاه ویژه ای ندارد. بدین ترتیب، دانشجوی حقوق در هیچ یک از مقاطع تحصیلی، امکان آشنایی تخصصی و گسترده با حقوق مالیاتی را پیدا نمیکند.

این خلا آموزشی، میتواند پیامدهای قابل توجهی برای نظام مالیاتی داشته است. سازمان امور مالیاتی برای انجام ماموریت های خود، به کارشناسانی نیاز دارد که به قوانین مالیاتی اشراف کامل داشته باشند، با اصول حقوق عمومی و دادرسی منصفانه آشنا باشند و توانایی تفسیر صحیح قوانین را داشته باشند. تامین چنین نیروی انسانی، بدون وجود رشته تخصصی حقوق مالیاتی، بسیار دشوار است. دوره های ضمن خدمت سازمان مالیاتی، هرچند مفید و حائز اهمیت ، اما به طور کامل نمیتوانند جایگزین آموزش های منسجم و بلندمدت دانشگاهی شوند. همچنین، پیچیدگی روزافزون قوانین مالیاتی،ضرورت آموزش تخصصی را بیش از پیش آشکار میسازد.
ایجاد رشته کارشناسی ارشد حقوق مالیاتی، طراحی سرفصل های میان رشته ای، همکاری با سازمان امور مالیاتی و تدوین متون درسی تخصصی، از راهکارهای عملی برای رفع این خلا هستند.
از سوی دیگر، نباید از نیاز دانشجویان و پژوهشگران علاقه مند به این حوزه غافل شد. بسیاری از فارغ التحصیلان و دانشجویان حقوق، به دلیل نبود مسیر آموزشی مشخص مالیاتی، از گرایش به این حوزه منصرف میشوند یا با مشکلات عدیده ای در مسیر یادگیری خودآموز مواجه میشوند. ایجاد رشته حقوق مالیاتی، علاوه بر تامین نیاز نظام مالیاتی، فرصتی ارزشمند برای این علاقه مندان فراهم می آورد تا در مسیری هموار و علمی، تخصص خود را در این حوزه پیگیری کنند.

دانشگاه تهران