ریسک های کسب وکارهای دنیای مهندسی الکترونیک

ریسک های کسب وکارهای دنیای مهندسی الکترونیک


کسب وکار مهندسی الکترونیک برخلاف بسیاری از فعالیت های خدماتی، هم زمان در معرض ریسک فنی، مالی، تامین، تولید، بازار، حقوقی و عملیاتی قرار دارد. ویژگی مهم این کسب وکارها این است که این ریسک ها مستقل از یکدیگر نیستند؛ یک تصمیم فنی می تواند مستقیما هزینه، زمان تحویل، قابلیت تولید و حتی بقای اقتصادی پروژه را تغییر دهد. برای مثال، انتخاب یک قطعه نامناسب ممکن است ابتدا فقط یک مسئله فنی به نظر برسد، اما در ادامه می تواند باعث تغییر مدار چاپی، طراحی مجدد نرم افزار، توقف تولید و افزایش هزینه شود. بنابراین ریسک در کسب وکار الکترونیک باید از مرحله تعریف محصول تا پایان عمر آن بررسی شود.


✓ ریسک فنی و طراحی
یکی از بنیادی ترین ریسک ها، نادرست بودن فرضیات طراحی است.
ممکن است مدار در شبیه سازی یا نمونه اولیه درست کار کند، اما در شرایط واقعی دچار مشکل شود؛ زیرا عواملی مانند:
• تغییر دما
• تلرانس قطعات
• نویز
• تداخل الکترومغناطیسی
• تغییر ولتاژ تغذیه
• پیرشدن قطعات
• پراکندگی مشخصات تولید
در مدل اولیه به طور کامل دیده نشده اند.
ریسک مهم تر زمانی ایجاد می شود که طراحی از ابتدا با حاشیه اطمینان کافی انجام نشده باشد. در این حالت، کوچک ترین تغییر در شرایط محیطی یا مشخصات قطعات می تواند محصول را از محدوده عملکرد مطلوب خارج کند.


✓ ریسک انتقال از نمونه اولیه به تولید
یکی از نقاط شکست مهم، فاصله میان «مداری که کار می کند» و «محصولی که می توان آن را به صورت پایدار تولید کرد» است. نمونه اولیه ممکن است با تنظیم دستی، قطعات انتخاب شده یا مونتاژ دقیق عملکرد مطلوبی داشته باشد؛ اما تولید انبوه به تکرارپذیری نیاز دارد. در این مرحله مسائلی مانند تلرانس ساخت، فرایند مونتاژ، قابلیت آزمون، دسترسی به نقاط اندازه گیری و پراکندگی قطعات اهمیت پیدا می کنند. بنابراین موفقیت نمونه اولیه به تنهایی اثبات نمی کند که محصول از نظر تولید صنعتی آماده است.

✓ ریسک زنجیره تامین
در الکترونیک، وابستگی به قطعات و مواد اولیه یک ریسک ساختاری است. تغییر موجودی، توقف تولید یک قطعه، تغییر مشخصات، افزایش زمان تامین یا محدودیت های تجاری می تواند حتی محصولی با طراحی کاملا موفق را متوقف کند. این مسئله برای قطعاتی که جایگزین مستقیم ندارند شدیدتر است. طراحی وابسته به یک قطعه خاص بدون بررسی گزینه های جایگزین، عملا بخشی از ریسک کسب وکار را در داخل طراحی سخت افزار پنهان می کند.


✓ ریسک تغییر قطعه
جایگزینی یک قطعه با قطعه ای که فقط از نظر نام یا عملکرد اسمی مشابه است، الزاما ایمن نیست. تغییر قطعه می تواند مشخصات نویز، سرعت، پایداری، توان مصرفی، رفتار حرارتی، سازگاری الکترومغناطیسی و قابلیت اطمینان را تغییر دهد. در مدارهای حساس، حتی تغییر کوچک در یک پارامتر می تواند رفتار کل سامانه را تغییر دهد. بنابراین «قطعه جایگزین» باید در سطح سامانه اعتبارسنجی شود، نه فقط در سطح جدول مشخصات.

✓ ریسک قابلیت اطمینان
محصول الکترونیکی باید فقط در روز اول درست کار نکند؛ باید در طول عمر مورد انتظار نیز عملکرد قابل قبول داشته باشد.
خرابی می تواند ناشی از:
• تنش حرارتی
• چرخه های دمایی
• رطوبت
• ارتعاش
• خوردگی
• فرسودگی مواد
• تنش الکتریکی
• خطاهای مونتاژ
باشد.
بنابراین قابلیت اطمینان باید از مرحله طراحی وارد شود. یک طراحی ارزان تر که نرخ خرابی بالاتری دارد ممکن است در ظاهر سودآور باشد، اما هزینه تعمیر، بازگشت محصول و از دست رفتن اعتبار می تواند مزیت اولیه آن را از بین ببرد.


✓ ریسک نرم افزار و سخت افزار
در محصولات جدید، سخت افزار و نرم افزار به شدت به یکدیگر وابسته اند. تغییر یک بخش ممکن است بخش دیگر را تحت تاثیر قرار دهد. برای مثال، تغییر زمان بندی سخت افزار می تواند رفتار نرم افزار را تغییر دهد و تغییر نرم افزار نیز ممکن است بار پردازنده، مصرف انرژی یا زمان پاسخ سامانه را تغییر دهد. بنابراین در سیستم های نهفته، ریسک محصول را نمی توان به «ریسک سخت افزار» و «ریسک نرم افزار» به صورت کاملا جدا تقسیم کرد.

✓ ریسک هزینه توسعه
هزینه اصلی پروژه فقط هزینه قطعات نیست. هزینه های واقعی شامل طراحی، نمونه سازی، آزمایش، خطایابی، اصلاح، ابزار تولید، آزمون نهایی، مستندسازی و پشتیبانی نیز می شوند. یکی از خطاهای رایج این است که هزینه پروژه بر اساس نخستین نمونه موفق تخمین زده شود، در حالی که بخش قابل توجهی از هزینه واقعی ممکن است در تکرارهای طراحی و رفع خطا ایجاد شود.

✓ ریسک زمان
پروژه های الکترونیکی معمولا وابستگی های زنجیره ای دارند. تاخیر در یک قطعه می تواند ساخت نمونه را متوقف کند؛ تاخیر نمونه، آزمون را عقب بیندازد و تاخیر آزمون، تولید را به تعویق بیندازد. بنابراین زمان پروژه تابع یک مسیر بحرانی از وابستگی های فنی و تامین است. زمان تحویل بدون تحلیل مسیر بحرانی، بیشتر یک برآورد خوش بینانه است تا برنامه مهندسی.

✓ ریسک بازار
ممکن است محصول از نظر فنی موفق باشد اما مسئله واقعی مشتری را حل نکند. در کسب وکارهای مهندسی، خطر مهم این است که تیم بیش از حد روی «امکان ساخت» تمرکز کند و کمتر بررسی کند که آیا مشتری حاضر است برای این عملکرد، با این هزینه و این سطح اطمینان، پول پرداخت کند؟ در نتیجه امکان پذیری فنی و توجیه اقتصادی دو مسئله متفاوت اند.

✓ ریسک مالکیت فکری
طراحی مدار، نرم افزار، الگوریتم، پرونده های طراحی و حتی معماری یک محصول می توانند دارای ارزش مالکیت فکری باشند. ریسک فقط سرقت مستقیم نیست؛ استفاده ناخواسته از طراحی، کتابخانه، نرم افزار یا فناوری دارای محدودیت حقوقی نیز می تواند مشکل ایجاد کند. از طرف دیگر، افشای زودهنگام اطلاعات فنی می تواند ارزش تجاری یک طراحی را کاهش دهد.

✓ ریسک آزمون و تایید
محصولی که در آزمایشگاه کار می کند الزاما محصولی قابل عرضه نیست. باید مشخص شود که محصول در شرایط مورد انتظار درست کار می کند، تکرارپذیر است، ایمن است و الزامات فنی مربوط به محیط استفاده را برآورده می کند. ضعف در آزمون معمولا باعث انتقال خطا از مرحله توسعه به مرحله تولید یا حتی مشتری می شود؛ جایی که هزینه اصلاح بسیار بیشتر است.

✓ ریسک تمرکز دانش
اگر دانش کلیدی پروژه فقط در ذهن یک نفر باشد، خروج یا در دسترس نبودن آن فرد می تواند پروژه را مختل کند. در پروژه های تخصصی، مستندات طراحی، تصمیم های مهندسی، نتایج آزمون و دلایل انتخاب معماری باید به شکلی ثبت شوند که دانش پروژه به یک فرد وابسته نباشد.این موضوع بخشی از مدیریت ریسک فنی است، نه صرفا مدیریت منابع انسانی.

✓ آخر سر
ریسک در کسب وکار الکترونیک را نمی توان با یک عامل منفرد مانند «گرانی قطعات» یا «رقابت بازار» توضیح داد.
ریسک واقعی از برهم کنش چند لایه شکل می گیرد:
فناوری ← طراحی ← قطعه ← تولید ← آزمون ← تامین ← بازار ← مشتری
نکته کلیدی این است که بسیاری از ریسک های بزرگ، پیش از آنکه در بازار دیده شوند، در تصمیم های فنی ایجاد شده اند.
معماری نامناسب، وابستگی به قطعه خاص، نبود حاشیه اطمینان، آزمون ناکافی یا طراحی دشوار برای تولید می تواند بعدها به شکل هزینه، تاخیر، خرابی یا از دست رفتن مشتری ظاهر شود. بنابراین در یک کسب وکار حرفه ای الکترونیک، مدیریت ریسک نباید مرحله ای جدا از مهندسی باشد؛ خود فرایند طراحی باید ابزار شناسایی و کاهش ریسک باشد.