کیف ها آماده اند؛ بچه ها چطور؟
سه هفته تا بازگشایی مدارس؛ کیف ها آماده می شوند، دفترها نو می شوند و حیاط مدرسه دوباره از صدای بچه ها پر می شود، تقویم برای بازگشت آماده است اما دانش آموزانی که ماه های گذشته را با جنگ، آموزش غیرحضوری و فاصله از کلاس گذرانده اند، با چه حالی به نیمکت ها برمی گردند؟
از ۱۷ اسفند ۱۴۰۴، آموزش مدارس به شکل غیرحضوری ادامه پیدا کرد و دانش آموزان تا پایان سال تحصیلی از کلاس های حضوری فاصله گرفتند. در همین فاصله، جنگ و ناامنی هم به تجربه روزمره بسیاری از دانش آموزان اضافه شد.
حالا قرار است یک صبح معمولی از راه برسد؛ ساعت هفت، صف مدرسه، زنگ اول، کتاب و تکلیف.
برای دانش آموزی که ماه ها از فضای کلاس دور بوده، این بازگشت لزوما ساده نیست.
محمد غافلی، دبیر زبان انگلیسی در مقطع متوسطه اول و دوم، یکی از نگرانی هایش را همین می داند. او در گفت وگو با صدای جریده می گوید: «نگرانم بچه ها بعد از این مدت اصلا دلشان نخواهد دوباره در کلاس بنشینند.»
غافلی می گوید در ماه های دوری از مدرسه، ساعت خواب و سبک زندگی بسیاری از دانش آموزان تغییر کرده است. به گفته او، برخی صبح ها دیرتر بیدار می شدند و تا پاسی از شب با تلفن همراه و بازی سرگرم بودند. حالا باید دوباره خود را با ساعت مدرسه، حضور در کلاس و برنامه منظم درس هماهنگ کنند.
او از کاهش انگیزه برخی دانش آموزان و تردید آنها نسبت به آینده تحصیلی نیز می گوید. به گفته این دبیر، بخشی از مطالب درسی در این فاصله فراموش شده است. او تاکید می کند که فراموشی مطالب با کاهش تمرین و تکرار در هر درسی رخ می دهد، اما فاصله حدود هفت ماهه از آخرین کلاس حضوری می تواند این وضعیت را بیشتر کند؛ به ویژه در درس هایی مانند زبان انگلیسی که استمرار تمرین اهمیت دارد.
غافلی درباره روزهای نخست بازگشت هم یک نگرانی دارد: «احتمالا می بینم خواب آلودند، یا کم انگیزه، یا منتظر اتفاقی برای غیرحضوری شدن دوباره مدارس.»
برای بعضی دانش آموزان، خود مدرسه هم ممکن است انگیزه کافی برای این بازگشت ایجاد نکند. امکانات محدود و فضای آموزشی کم جذاب، در برخی مدارس همچنان بخشی از واقعیت روزمره است. دانش آموزی که پیش از این ارتباط پررنگی با مدرسه نداشته، حالا باید پس از ماه ها دوباره به کلاس برگردد.
وقتی ذهن هنوز درگیر ماه های گذشته است
اما بازگشت به مدرسه فقط به ساعت خواب و مطالب فراموش شده محدود نمی شود.
دکتر فاطمه دیناروند، روانشناس و مدرس دانشگاه، در گفت وگو با صدای جریده می گوید واکنش کودکان و نوجوانان پس از تجربه شرایط ناامن را باید در بستر فشار روانی طولانی مدت دید.
به گفته این روانشناس، برای تمرکز بر یادگیری ابتدا باید احساس امنیت شکل بگیرد. وقتی کودک ماه ها با ترس و ناامنی زندگی می کند، تصویر ذهنی او از جهان می تواند تغییر کند و محیطی که پیش از این امن به نظر می رسید، برایش تهدیدآمیز شود.
دکتر دیناروند می گوید: «وقتی امنیت روانی کودک مخدوش می شود، اولویت های او از یادگیری و پیشرفت به بقا و جستجوی آرامش تغییر می کند.»
در چنین شرایطی، بی قراری، تغییر خلق و خو، کاهش تمرکز یا افت عملکرد می تواند واکنشی به فشار روانی باشد. به گفته دیناروند، شدت و تداوم این تغییرات و تاثیری که بر زندگی روزمره دانش آموز می گذارند، اهمیت دارد.
این متخصص توصیه می کند خانواده و مدرسه در هفته های نخست، تغییرات معنادار و طولانی مدت در رفتار دانش آموز را جدی بگیرند. اضطراب، کابوس، اختلال خواب، افت محسوس تمرکز، دل درد یا سردرد هنگام رفتن به مدرسه، تیک های عصبی، لکنت ناگهانی، امتناع جدی از مدرسه رفتن، حملات وحشت یا تغییر شدید خلق و خو، اگر چهار تا شش هفته ادامه پیدا کنند یا تشدید شوند، نیاز به ارزیابی تخصصی دارند.
اما حتی پیش از رسیدن به این مرحله، واکنش بزرگسالان اهمیت دارد.
دکتر دیناروند تاکید می کند: «در هفته های اول بازگشت به مدرسه، بزرگترین وظیفه ما امنیت بخشی است.»
او در ادامه هشدار می دهد که برچسب زدن، سرزنش و مقایسه می تواند فشار بیشتری بر دانش آموز وارد کند. به گفته دیناروند، کودک مضطرب بیش از قضاوت، به بزرگسالی نیاز دارد که تغییرات رفتاری او را ببیند و برای فهمیدن علت آنها کنجکاو باشد.
دیناروند می گوید: «کودک مضطرب، بد نیست؛ او فقط در حال تلاش برای مدیریت دنیای درونی متلاطمش است.»
سه هفته برای آماده شدن
بازگشت دانش آموزان از همین حالا آغاز می شود؛ نه با اولین زنگ مدرسه، بلکه با تغییر تدریجی ریتم روزانه.
خواب می تواند آرام آرام به ساعت مدرسه نزدیک شود. برنامه روزانه دوباره شکل بگیرد و درباره مدرسه و نگرانی های دانش آموزان گفت وگو شود.
به گفته دکتر دیناروند، مهم ترین اقدام خانواده و مدرسه در این دوره، «ایجاد امنیت رابطه ای» است؛ رابطه ای که به دانش آموز کمک می کند از وضعیت بقا فاصله بگیرد و دوباره به مسیر رشد و یادگیری برگردد.
در مدرسه، کاهش فشار آموزشی در هفته های نخست، پرهیز از سرزنش دانش آموز به خاطر افت تحصیلی و توجه به تفاوت وضعیت دانش آموزان می تواند بخشی از این مسیر باشد.
در خانه نیز خانواده می تواند با تنظیم تدریجی ساعت خواب، کاهش آرام استفاده از تلفن همراه و گفت وگو درباره بازگشت به مدرسه، تغییر را برای دانش آموز قابل تحمل تر کند.
سه هفته دیگر زنگ اول مهر به صدا درمی آید.
کیف ها، مدرسه ها و برنامه ها آماده اند؛ بچه ها چطور؟