بلاکچین و پرونده آموزشی بیمار؛ ایجاد سابقه قابل اعتماد برای آموزش و مراقبت پس از ترخیص از اورژانس
ممکن است مشخص باشد که بیمار در اورژانس آموزش دیده است، اما جزئیاتی مانند اینکه دقیقا چه مطالبی به او آموزش داده شده، چه کسی آموزش را ارائه کرده، آیا بیمار آموزش را درک کرده و چه آموزش هایی باید در ادامه مراقبت تکرار یا تکمیل شوند، به طور کامل در دسترس نباشد.
در این میان، فناوری بلاکچین می تواند به عنوان یکی از فناوری های نوین در مدیریت اطلاعات سلامت مورد توجه قرار گیرد. هدف از استفاده از بلاکچین در این حوزه، جایگزین کردن آن با پرونده الکترونیک سلامت نیست؛ بلکه می توان از قابلیت های آن برای ایجاد یک سابقه آموزشی قابل اعتماد، قابل پیگیری و مقاوم در برابر تغییرات غیرمجاز استفاده کرد.
پرونده آموزشی بیمار چیست؟
پرونده آموزشی بیمار را می توان بخشی از اطلاعات سلامت دانست که نشان می دهد بیمار یا همراه او چه آموزش هایی را در طول فرایند درمان دریافت کرده است.
برای مثال، در بیماری که به دلیل حمله آسم به اورژانس مراجعه کرده است، ممکن است آموزش هایی درباره نحوه صحیح استفاده از اسپری، علائم هشدار، زمان مراجعه مجدد به بیمارستان و مراقبت در منزل ارائه شود.
اگر این اطلاعات به شکل ساختاریافته ثبت شوند، در مراجعات بعدی می توان مشخص کرد که بیمار قبلا چه آموزش هایی دریافت کرده و چه مواردی نیاز به تکرار یا تکمیل دارند.
بنابراین، پرونده آموزشی می تواند حلقه ای میان درمان، آموزش و پیگیری بیمار ایجاد کند.
بلاکچین چه نقشی می تواند داشته باشد؟
بلاکچین یک فناوری برای ثبت و نگهداری داده ها به شکل زنجیره ای و قابل بررسی است. یکی از ویژگی های مهم آن این است که تغییر سوابق ثبت شده، در یک طراحی مناسب، به سادگی امکان پذیر نیست و تغییرات می توانند قابل ردیابی باشند.
در حوزه آموزش بیمار، به جای قرار دادن تمام اطلاعات پزشکی بیمار روی یک شبکه بلاکچینی، می توان از بلاکچین برای ثبت برخی سوابق و رویدادهای آموزشی استفاده کرد.
برای نمونه، می توان ثبت کرد:
- بیمار چه آموزشی دریافت کرده است؛
- آموزش در چه زمانی ارائه شده است؛
- چه فردی یا چه واحدی آموزش را ارائه کرده است؛
- آموزش درباره چه موضوعی بوده است؛
- آیا بیمار یا همراه او دریافت آموزش را تایید کرده است؛
- آیا ارزیابی اولیه ای از درک بیمار انجام شده است؛
- و چه آموزش هایی برای پیگیری بعدی توصیه شده اند.
در چنین مدلی، بلاکچین می تواند نقش یک لایه اعتماد و ثبت سوابق را داشته باشد، در حالی که اطلاعات حساس و جزئیات پزشکی همچنان در سامانه های سلامت مناسب نگهداری شوند.
اهمیت این موضوع پس از ترخیص از اورژانس
یکی از نقاط ضعف احتمالی در فرایند مراقبت، فاصله میان زمان ترخیص بیمار از اورژانس و ادامه مراقبت در منزل است.
بیمار ممکن است پس از خروج از بیمارستان با پرسش های متعددی مواجه شود: دارو را چگونه مصرف کند؟ چه علائمی خطرناک هستند؟ چه زمانی باید دوباره به پزشک مراجعه کند؟ آیا محدودیت خاصی در فعالیت یا رژیم غذایی وجود دارد؟
اگر سابقه آموزش بیمار به شکل منظم ثبت شده باشد، در مراجعه بعدی می توان از آن برای ادامه آموزش استفاده کرد.
برای مثال، اگر بیمار دو هفته بعد دوباره به بیمارستان مراجعه کند، کادر درمان می تواند مشاهده کند که چه آموزش هایی قبلا ارائه شده و به جای شروع آموزش از نقطه صفر، آموزش را ادامه دهد.
این موضوع به خصوص برای بیماران دارای بیماری های مزمن اهمیت بیشتری پیدا می کند؛ زیرا آموزش آنها معمولا یک رویداد یک باره نیست و باید در طول زمان ادامه پیدا کند.
نقش پرستار در این مدل
پرستار یکی از مهم ترین اعضای تیم درمان در آموزش بیمار است. بنابراین، در یک سیستم مبتنی بر ثبت سوابق آموزشی، نقش پرستار فقط ارائه آموزش نیست؛ بلکه ثبت دقیق و ساختاریافته آن نیز اهمیت دارد.
برای مثال، پس از آموزش بیمار می توان مواردی مانند موضوع آموزش، سطح درک بیمار و نیاز به آموزش مجدد را ثبت کرد.
این اطلاعات می تواند در مراجعات بعدی برای ادامه فرایند آموزش مورد استفاده قرار گیرد.
البته فناوری نباید باعث افزایش غیرضروری بار کاری پرستاران شود. طراحی سامانه باید به گونه ای باشد که ثبت آموزش تا حد امکان ساده، سریع و قابل استفاده در محیط شلوغ اورژانس باشد.
حریم خصوصی؛ مهم ترین اصل
استفاده از بلاکچین در سلامت بدون توجه جدی به حریم خصوصی می تواند مشکلات جدیدی ایجاد کند. اطلاعات سلامت از حساس ترین انواع داده های شخصی هستند.
بنابراین، استفاده از بلاکچین به این معنا نیست که اطلاعات پزشکی بیمار باید به صورت عمومی روی یک شبکه قرار گیرد.
یک راهکار مناسب می تواند استفاده از معماری های مجازمحور (Permissioned) و ذخیره سازی اطلاعات اصلی خارج از بلاکچین باشد؛ به گونه ای که بلاکچین بیشتر برای ثبت رویدادها، هش یا اثبات صحت سوابق مورد استفاده قرار گیرد.
همچنین دسترسی به اطلاعات باید بر اساس نقش افراد و مجوزهای مشخص کنترل شود.
یک سناریوی ساده
فرض کنیم بیماری با تشخیص دیابت و علائم افت قند خون به اورژانس مراجعه می کند.
پس از درمان، پرستار درباره علائم افت قند، نحوه مصرف دارو، تغذیه و زمان مراجعه مجدد آموزش هایی ارائه می دهد.
در سیستم آموزشی پیشنهادی، سابقه این آموزش ثبت می شود. بیمار چند هفته بعد در درمانگاه یا اورژانس دیگری مراجعه می کند.
کادر درمان می تواند با دسترسی مجاز مشاهده کند که بیمار قبلا چه آموزش هایی دریافت کرده است. در نتیجه، آموزش جدید می تواند بر اساس سابقه قبلی طراحی شود.
اگر بیمار درک مناسبی از یک موضوع نداشته باشد، همان بخش می تواند دوباره آموزش داده شود.
در این مدل، فناوری به جای جایگزین شدن با ارتباط انسانی، به تداوم و سازمان دهی ارتباط آموزشی کمک می کند.
نتیجه گیری
آموزش بیمار یکی از بخش های مهم مراقبت در اورژانس است، اما ارزش آن زمانی بیشتر می شود که بتوان آن را در ادامه مسیر درمان نیز پیگیری کرد.
بلاکچین می تواند با ایجاد امکان ثبت قابل اعتماد و قابل پیگیری برخی سوابق آموزشی، به شکل گیری یک «پرونده آموزشی بیمار» کمک کند. چنین پرونده ای می تواند مشخص کند بیمار چه آموزش هایی دریافت کرده و در مراحل بعدی چه آموزش هایی باید ادامه پیدا کند.
البته اجرای این ایده نیازمند بررسی های فنی، حقوقی، امنیتی و بالینی است و بلاکچین به تنهایی نمی تواند مشکلات آموزش بیمار را حل کند.
اگر این فناوری در کنار پرونده الکترونیک سلامت، استانداردهای تبادل اطلاعات، آموزش صحیح کارکنان و رعایت حریم خصوصی به کار گرفته شود، می تواند به ایجاد پیوستگی بیشتر میان اورژانس، آموزش بیمار، ترخیص و مراقبت در منزل کمک کند.
در نهایت، هدف اصلی استفاده از فناوری نباید صرفا دیجیتالی کردن اطلاعات باشد؛ هدف باید این باشد که بیمار در هر مرحله از مسیر درمان، آموزش مناسب، قابل پیگیری و متناسب با نیاز خود دریافت کند.
محمد جواد اعصامی
کارشناس پرستاری و پژوهشگر حوزه سلامت