گونه های افکار و اعمال وسواسی

یادداشت علمی

موضوع: گونه های افکار و اعمال وسواسی

مقدمه

افکار و اعمال وسواسی از نظر محتوا و نحوه بروز، گونه های متفاوتی دارند. آلودگی، وارسی، مسائل مذهبی، پرخاشگری، نظم و تقارن و برخی محتوای جنسی و خرافی از گونه های آن به شمار می روند. شناخت این گونه ها، درک دقیق تر نشانه ها و انتخاب مداخلات درمانی متناسب را امکان پذیر می سازد.

گونه های افکار و اعمال وسواسی

وسواس فکری عملی از نظر محتوای افکار وسواسی و نوع اعمال اجباری، صورت های متفاوتی دارد. این تفاوت ها می توانند در نوع نگرانی، هیجان همراه و رفتارهایی که فرد برای کاهش اضطراب انجام می دهد، نمایان شوند.[1]

وسواس آلودگی

وسواس آلودگی از شایع ترین گونه های وسواس است و با نگرانی شدید درباره آلودگی، میکروب یا تماس با عوامل آلوده همراه است. شست وشوی مکرر، پاک کردن وسایل و اجتناب از تماس با سطوح خاص از اعمال رایج در این گونه است.[2]

وسواس وارسی

وسواس وارسی نیز از گونه های شایع وسواس است و با تردید مکرر درباره انجام صحیح یا کامل امور مشخص می شود. فرد برای دستیابی به اطمینان، ممکن است قفل در، اجاق گاز، شیر آب یا سایر امور را بارها بررسی کند.[3]

وسواس مذهبی

در وسواس مذهبی، افکار و نگرانی های مزاحم درباره مسائل دینی و اخلاقی محور اصلی وسواس را تشکیل می دهند. نگرانی درباره افکار کفرآمیز، انجام نادرست اعمال دینی یا ارتکاب خطای اخلاقی از نمونه های آن است.[4] در منابع اسلامی نیز مصادقی مانند وسواس در وضو، غسل، نیت و قرائت نماز قبله و زمان نماز مطرح شده است.[5]

وسواس پرخاشگرانه

در وسواس پرخاشگرانه، افکار یا تصاویر ذهنی ناخواسته درباره آسیب رساندن به خود یا دیگران ظاهر می شود. ترس از استفاده از اشیای تیز، آسیب زدن به کودک یا مسموم کردن غذای دیگران از نمونه های این محتواست و ممکن است به اجتناب از اشیا یا موقعیت های خاص منجر شود.[6]

وسواس نظم و تقارن

در وسواس نظم و تقارن، نیاز شدید به مرتب بودن، قرینه بودن یا قرارگرفتن اشیا در وضعیت خاص وجود دارد. تنظیم مکرر وسایل و شمارش می تواند از رفتارهای همراه این گونه وسواس باشد.[7]

وسواس های جنسی ناخواسته

در این گونه، افکار، تصاویر یا تکانه های جنسی ناخواسته و مزاحم محور وسواس را تشکیل می دهند. این افکار ممکن است با ارزش ها یا باورهای فرد ناسازگار باشند و موجب اضطراب، شرم یا احساس گناه شوند[8].

وسواس های مرتبط با خرافات

در این گونه، افکار وسواسی با موضوعات خرافی پیوند می یابند. نگرانی درباره نحس بودن عددی خاص، شکستن آینه یا وقوع رویدادهای مشابه می تواند موجب اضطراب و در پی آن، رفتارهای اجتنابی یا تکراری شود[9].

تمایز با اختلالات مرتبط

اختلال احتکار [10] و اختلال بدشکلی بدن [11]، اگرچه در گروه اختلالات وسواس فکری عملی و مرتبط با آن قرار می گیرند، از نظر تشخیصی با اختلال وسواس فکری عملی یکسان نیستند. احتکار با دشواری در دورریختن اموال و بدشکلی بدن با اشتغال ذهنی مفرط درباره نقص ظاهری مشخص می شود.

نتیجه گیری

شناخت دقیق گونه وسواس، در فرایند ارزیابی و درمان اهمیت دارد؛ زیرا می تواند مبنایی برای انتخاب و تنظیم مداخلات درمانی متناسب با ویژگی های هر فرد فراهم آورد.

منابع

[1] کیت هاوتون و همکاران، رفتاردرمانی شناختی، ص 179.

[2] کیم راکول ایوانز، سرپیچی از قوانین اختلال وسواسی اجباری، ص 24.

[3] لی بائر، غلبه بر وسواس، ص 85.

[4] همان، ص 83.

[5] محمود ارگانی بهبهانی، شناخت و درمان وسوسه و وسواس در اسلام، ص 102.

[6] کیم راکول ایوانز، سرپیچی از قوانین اختلال وسواسی اجباری، ص 24.

[7] لی بائر، غلبه بر وسواس، ص 83.

[8] کیم راکول-ایوانز، سرپیچی از قوانین اختلال وسواسی-اجباری، ص25.

[9] مهدی ربیعی و کاظم خرم دل، اختلال وسواس اجباری و اختلالات مرتبط با آن، ص 117.

[10] همان، ص117.

[11] اعظم حبیب اللهی، اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد بر علائم وسواس فکری عملی در نوجوانان دختر مبتلا به اختلال بدشکلی بدن، ص4.