اقتصاد دریامحور هرمز(۱)

(( اقتصاد دریامحور هرمز ))

 _{یادداشت تحلیلی 1}

مقدمه:

اگر مبنا را وضعیت واقعی تا امروز (اول مهرماه 1405 برابر با 23 سپتامبر ۲۰۲۶ ) در نظر بگیریم، تحلیل امروز با برآوردهای ابتدای سال تفاوت اساسی دارد: 

مسئله دیگر صرفا «ریسک بسته شدن هرمز» نیست؛ اختلال بالفعل در جریان دریایی، کاهش شدید عبور کشتی ها، حمله به کشتی های تجاری، آسیب به زیرساخت انرژی و تغییر مسیرهای صادراتی اکنون بخشی از واقعیت اقتصاد دریامحور منطقه است.

بر اساس داده های جدید، پیش از بحران حدود ۱۲۵ کشتی تجاری بزرگ در روز از هرمز عبور می کردند، در حالی که در ۲۱ سپتامبر فقط ۱۷ عبور در آخر هفته ثبت شد. البته بخشی از کشتی ها ممکن است AIS خود را خاموش کرده باشند؛ بنابراین این ارقام الزاما کل تردد واقعی نیستند.

از طرف دیگر، IMO تا پایان اوت دست کم ۷۰ حمله تاییدشده به کشتیرانی بین المللی و ۱۹ کشته از میان دریانوردان را گزارش کرده و حدود ۲۰ هزار دریانورد، کارکنان بندری و فراساحلی تحت تاثیر بحران قرار گرفته اند.

۱. وضعیت فعلی را چگونه باید تعریف کرد؟

من وضعیت کنونی را نه «انسداد کامل» و نه «باز بودن عادی» تنگه هرمز، بلکه این گونه تعریف می کنم:

اقتصاد دریامحور هرمز وارد مرحله «عبور محدود، پرریسک و گزینشی» شده است.

باز بودن حقوقی/نظامی مسیر ≠ قابل استفاده بودن اقتصادی و تجاری مسیر

این نکته بسیار مهم است.

از یک سو، آمریکا اعلام کرده که مسیرهای اصلی کشتیرانی را باز نگه داشته و از عبور تجاری حمایت می کند؛ از سوی دیگر، تعداد عبورهای قابل مشاهده بسیار پایین آمده و حمله به کشتی های تجاری همچنان گزارش می شود. بنابراین بین باز بودن حقوقی/نظامی مسیر و قابل استفاده بودن اقتصادی و تجاری مسیر فاصله ایجاد شده است.

این فاصله، به نظر من، مهم ترین متغیر اقتصاد دریامحور تا پایان ۲۰۲۶ خواهد بود.

۲. چرا نیمه دوم ۲۰۲۶ با نیمه اول متفاوت است؟

در نیمه اول، بازار عمدتا با یک شوک ژئوپلیتیکی مواجه بود.

اکنون سه لایه روی هم قرار گرفته اند:

ریسک امنیتی + اختلال عملیاتی + تغییر ساختاری زنجیره تامین

یعنی حتی اگر درگیری کاهش پیدا کند، بعضی آثار آن فورا از بین نمی رود.

مثلا درباره LNG، آژانس بین المللی انرژی برآورد کرده که اختلالات جنگ، چشم انداز عرضه LNG در سال های ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ را نیز تغییر داده و آسیب زیرساختی قطر می تواند آثار چندساله داشته باشد.

قطر نیز در سپتامبر اعلام کرده که بخشی از ظرفیت Ras Laffan (منطقه ای صنعتی دارای تاسیسات بزرگ گاز و نفت)آسیب دیده و برخی تعمیرات ممکن است تا ۲۰۲۷ یا حتی بیشتر طول بکشد.

_{بنابراین:}

پایان درگیری به معنای بازگشت فوری اقتصاد دریامحور به شرایط پیش از بحران نیست.

۳. نقشه منافع و ریسک کشورهای حوزه هرمز در یک نگاه:

برای تحلیل آینده باید کشورهای ذی نفع اقتصاد دریامحور هرمز را از یکدیگر جدا کنیم.

 کشور--------------------------منافع اصلی ------------------------------------------------ریسک اصلی تا پایان ۲۰۲۶ 

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

1. | 🇮🇷 ج.ا.ایران -----------صادرات نفت، تجارت، بنادر، درآمد ترانزیتی----- کاهش تجارت دریایی و افزایش هزینه های دریایی (بیمه ،...)
2. | 🇸🇦 عربستان -----------صادرات نفت، ثبات اقتصادی ------------------------آسیب به مسیرهای جایگزین و زیرساخت 
3. | 🇦🇪 امارات --------------بندر، حمل و نقل دریایی، تجارت، انرژی ---------کاهش تردد و افزایش ریسک بندری 
4. | 🇶🇦 قطر ---------------LNG -----------------------------------------------------------آسیب بسیار جدی به زنجیره LNG 
5. | 🇰🇼 کویت -----------صادرات نفت -----------------------------------------------وابستگی بالا به هرمز 
6. | 🇮🇶 عراق --------------صادرات نفت -----------------------------------------------وابستگی به مسیرهای جنوبی 
7. | 🇴🇲 عمان -------------بنادر و موقعیت خارج از هرمز -----------------------فرصت افزایش نقش لجستیکی 
8. | 🇨🇳 چین -------------انرژی و تجارت--------------------------------------------- امنیت انرژی و افزایش هزینه حمل 
9. | 🇮🇳 هند --------------انرژی و تجارت دریایی----------------------------------- افزایش هزینه واردات 
10. | 🇯🇵 ژاپن-------------- انرژی ------------------------------------------------------------آسیب پذیری بالای انرژی 
11. | 🇰🇷 کره جنوبی ----انرژی و صنایع -----------------------------------------------هزینه LNG و نفت 
12. | 🇺🇸 آمریکا ---------امنیت دریایی و انرژی جهانی ---------------------------هزینه نظامی و ژئوپلیتیکی 
13. | 🇪🇺 اروپا -----------LNG و انرژی------------------------------------------------- رقابت برای LNG غیرخلیج فارس 

اهمیت این جدول زمانی بیشتر مشخص می شود که بدانیم تقریبا ۲۰ میلیون بشکه نفت در روز از هرمز عبور می کرد و حدود ۸۰ درصد نفت عبوری به سمت آسیا می رفت. چین، هند و ژاپن از مهم ترین دریافت کنندگان بودند.

ادامه در یادداشت های بعدی.....