نامه سپاه به مردم آمریکا؛ انتقال میدان تقابل از واشنگتن به افکار عمومی

انتشار نامه ۲۵ صفحه ای سپاه پاسداران خطاب به مردم آمریکا را نمی توان صرفا یک اقدام رسانه ای یا صدور یک بیانیه سیاسی معمولی دانست. فارغ از میزان اثرگذاری نهایی آن، انتخاب مخاطب، حجم نامه، زمان انتشار و محتوای آن نشان می دهد که هدف، ورود مستقیم به یکی از مهم ترین عرصه های قدرت در آمریکا یعنی افکار عمومی و سیاست داخلی است.

در ادبیات سنتی امنیت ملی، بخش قابل توجهی از تقابل میان کشورها در سطح دولت ها، ارتش ها و نهادهای رسمی تعریف می شود؛ اما در محیط امنیتی امروز، ادراک عمومی از جنگ، مشروعیت سیاسی، تحمل هزینه ها و اراده اجتماعی برای ادامه یک منازعه نیز بخشی از قدرت ملی محسوب می شود.

از این منظر، مهم ترین نکته نامه سپاه شاید نه آن چیزی باشد که درباره آمریکا می گوید، بلکه این باشد که با چه کسی سخن می گوید.

۱. عبور از کاخ سفید و رسیدن به جامعه آمریکا

سپاه در این نامه مستقیما مردم، دانشجویان، استادان، پژوهشگران و رسانه های آمریکایی را مخاطب قرار داده است. سخنگوی سپاه نیز گفته هدف، توضیح «واقعیت ها و مواضع ایران» برای افکار عمومی آمریکا بوده است. (AA News)

این انتخاب از منظر سیاسی معنادار است.

وقتی یک بازیگر دولتی یا نظامی، به جای خطاب قرار دادن صرف دولت مقابل، جامعه آن کشور را مخاطب قرار می دهد، در واقع تلاش می کند متغیر اجتماعی را وارد معادله امنیتی کند.

به بیان ساده تر، پیام این است:

مسئله فقط این نیست که واشنگتن درباره ایران چه تصمیمی می گیرد؛ مسئله این است که جامعه آمریکا درباره هزینه و منطق این تصمیم چه فکری می کند.

این همان نقطه ای است که دیپلماسی عمومی با امنیت ملی تلاقی پیدا می کند.

۲. حمله به انحصار روایت واشنگتن

یکی از اصلی ترین محورهای نامه، ارائه روایت ایران از جنگ و رد روایت رسمی دولت آمریکاست. در نامه درباره برنامه هسته ای ایران، اهداف عملیات نظامی آمریکا، تحریم ها و نتایج اقدامات واشنگتن ادعاهایی مطرح شده که با روایت دولت آمریکا تعارض دارد. (Reuters Connect)

اینجا با مفهوم مهمی در مطالعات امنیتی مواجهیم: امنیت فقط چیزی نیست که در میدان نظامی اتفاق می افتد؛ امنیت تا حد زیادی چیزی است که جامعه آن را «ادراک» می کند.

اگر یک دولت بتواند تعریف خود از «تهدید»، «دفاع»، «پیروزی»، «شکست» و «هزینه» را بر افکار عمومی تحمیل کند، بخشی از قدرت سیاسی طرف مقابل را نیز تحت تاثیر قرار داده است.

بنابراین نامه سپاه را می توان تلاشی برای شکستن چیزی دانست که می توان آن را انحصار روایی نامید؛ یعنی جلوگیری از اینکه روایت جنگ فقط از کانال های رسمی واشنگتن به جامعه آمریکا برسد.

۳. تبدیل جنگ خارجی به مسئله سیاست داخلی

نکته مهم تر، زمان انتشار نامه است.

این نامه در فاصله چند هفته تا انتخابات میان دوره ای آمریکا منتشر شده و گزارش رویترز تصریح می کند که سپاه در آن مستقیما رای دهندگان آمریکایی را هدف قرار داده و از آنان خواسته سیاست های دولت ترامپ را رد کنند. (Reuters)

در اینجا یک منطق کلاسیک سیاست خارجی وارد میدان می شود:

اگر نتوانی مستقیما رفتار دولت مقابل را تغییر دهی، می توانی تلاش کنی هزینه سیاسی آن رفتار را در محیط داخلی افزایش دهی.

این الزاما به معنای آن نیست که چنین نامه ای واقعا می تواند نتیجه سیاست داخلی آمریکا را تغییر دهد؛ چنین اثری نیازمند شواهد جداگانه است. اما از نظر طراحی پیام، مخاطب به وضوح فراتر از دستگاه دیپلماسی و امنیتی آمریکا انتخاب شده است.

نامه می خواهد یک سوال را وارد فضای عمومی آمریکا کند:

هزینه این سیاست خارجی برای خود آمریکایی ها چیست؟

۴. تفکیک مردم آمریکا از سیاست گذاران

یکی از بخش های مهم نامه تلاش برای تفکیک میان «مردم آمریکا» و «حکومت آمریکا» است. در متن نامه از امکان همزیستی مسالمت آمیز ایران و مردم آمریکا سخن گفته شده و هم زمان سیاست های دولت آمریکا به شدت مورد انتقاد قرار گرفته است. (Reuters)

این تفکیک از منظر راهبردی اهمیت دارد.

زیرا اگر مردم آمریکا، خود را طرف مستقیم دشمنی ایران تصور کنند، پیام ایران ظرفیت اثرگذاری اجتماعی کمتری پیدا می کند. اما اگر مسئله به شکل «مردم آمریکا در برابر سیاست های دولت آمریکا» بازتعریف شود، مخاطب آمریکایی از جایگاه تماشاگر جنگ خارج و به مخاطب سیاسی آن تبدیل می شود.

البته این یک راهبرد ارتباطی است و میزان پذیرش آن در جامعه آمریکا موضوعی تجربی است، نه چیزی که بتوان صرفا از متن نامه نتیجه گرفت.

۵. هدف قرار دادن «تحمل هزینه»

در جنگ های مدرن، توان نظامی به تنهایی تعیین کننده نیست. یک کشور باید بتواند هزینه های اقتصادی، انسانی، سیاسی و اجتماعی منازعه را برای مدت کافی تحمل کند.

بنابراین یکی از اهداف احتمالی چنین پیامی، برجسته کردن هزینه های جنگ برای جامعه آمریکاست.

اگر جنگ از نگاه شهروند آمریکایی صرفا یک عملیات دوردست و کم هزینه باشد، فشار اجتماعی چندانی بر تصمیم گیرندگان ایجاد نمی کند. اما اگر جنگ به مسئله مالیات، جان نظامیان، قیمت انرژی، امنیت اقتصادی و آینده سیاست خارجی آمریکا تبدیل شود، وارد حوزه سیاست داخلی خواهد شد.

این همان نقطه ای است که قدرت نظامی با قدرت سیاسی پیوند می خورد.

۶. پیام به داخل ایران هم زمان با پیام به آمریکا

این نامه فقط مخاطب خارجی ندارد.

در سیاست ارتباطی کشورها، پیام های خارجی معمولا هم زمان مخاطب داخلی نیز دارند. تاکید سپاه بر مقاومت، هزینه های واردشده به آمریکا و آنچه در نامه «شکست» واشنگتن توصیف شده، برای مخاطب داخلی نیز حامل پیام است: تقابل صرفا در میدان نظامی تعریف نمی شود و ایران تلاش می کند روایت و اراده سیاسی خود را نیز حفظ کند. (Jaman News)

در نتیجه، نامه را می توان یک پیام چندلایه دانست:

پیام به آمریکا، پیام به افکار عمومی آمریکا، پیام به متحدان و منطقه و هم زمان پیام به جامعه ایران.

۷. چرا این نامه مهم تر از یک بیانیه معمولی است؟

اهمیت نامه الزاما به این معنا نیست که متن آن می تواند سیاست واشنگتن را تغییر دهد. حتی سخنگوی سپاه گفته انتظار ندارد نامه فورا تصمیم دولت آمریکا را تغییر دهد. (Reuters)

اهمیت واقعی آن در جای دیگری است:

ایران تلاش می کند تعریف میدان را تغییر دهد.

اگر واشنگتن میدان را عمدتا در حوزه فشار اقتصادی، توان نظامی و تصمیمات دولتی تعریف کند، تهران تلاش می کند یک ضلع دیگر به آن اضافه کند:

افکار عمومی آمریکا.

در این چارچوب، جنگ دیگر فقط موشک، تحریم، ناو، پایگاه و عملیات نظامی نیست؛ روایت، مشروعیت، اراده سیاسی و تحمل اجتماعی هزینه ها نیز بخشی از میدان هستند.

جمع بندی

نامه سپاه را می توان نمونه ای از تلاش برای سیاسی کردن هزینه جنگ در داخل جامعه طرف مقابل دانست.

هدف اصلی، دست کم در سطح طراحی پیام، این نیست که صرفا آمریکایی ها را درباره ایران قانع کند؛ بلکه تلاش می کند آنها را وادار کند درباره روایت رسمی واشنگتن، منطق جنگ و هزینه ای که سیاست خارجی آمریکا برای خود جامعه آمریکا ایجاد می کند پرسش کنند.

در نهایت، شاید مهم ترین پیام راهبردی نامه همین باشد:

اگر واشنگتن جنگ را در میدان نظامی دنبال می کند، تهران می خواهد بخشی از نبرد را به میدان افکار عمومی آمریکا بکشاند؛ جایی که موشک و ناو تعیین کننده نیستند، بلکه روایت، ادراک و اراده سیاسی تعیین کننده اند.

و دقیقا همین جاست که یک نامه ۲۵ صفحه ای می تواند، فارغ از میزان موفقیتش، از یک متن تبلیغاتی به یک ابزار در جنگ سیاسی و روایی تبدیل شود.