Reza Omraie
14 یادداشت منتشر شدهاستانداردسازی مشاغل و شایستگی های حرفه ای کوچینگ و برنامه ریزی عصبی کلامی (NLP) در نظام آموزش فنی و حرفه ای کشور
چکیده
تحولات حوزه آموزش های مهارتی و توسعه حرفه های نوین، ضرورت تعریف چارچوب های مشخص برای تعیین شایستگی، ارزیابی صلاحیت و مسیر رشد حرفه ای را افزایش داده است. کوچینگ (Coaching) و برنامه ریزی عصبی کلامی (Neuro-Linguistic Programming: NLP) از جمله حوزه هایی هستند که توسعه آموزش آنها، نیازمند تفکیک میان آموزش مقدماتی، مهارت حرفه ای، تخصص و صلاحیت مدرسی است
در این راستا، مجموعه ای از مشاغل، تخصص ها و شایستگی های مرتبط با کوچینگ و NLP در چارچوب نظام آموزش فنی و حرفه ای کشور تدوین و استانداردسازی شده است. این فرایند با تعریف سطوح مختلف حرفه ای، استانداردهای شایستگی و استانداردهای ارزیابی، امکان ایجاد یک مسیر منظم از سطح پایه تا سطوح تخصصی و مدرسی را فراهم کرده استدر حوزه کوچینگ، ساختار طراحی شده شامل سطوحی از جمله کوچینگ پایه، کوچینگ تخصصی، کوچ ارشد و مدرس کوچینگ و مدرس ارشد کوچینگ است. در حوزه NLP نیز مسیر حرفه ای از NLP پایه و NLP تخصصی تا مدرس NLP و مدرس ارشد NLP تعریف شده است. همچنین برای برخی سطوح، شایستگی هایی در زمینه اجرای تکنیک های جامع NLP، اجرای شیوه های نظری و عملی تدریس، مدیریت سمینارها و کارگاه های کوچینگ، نظارت و سوپرویژن و سایر مهارت های حرفه ای تعریف شده است
یکی از ویژگی های مهم این فرایند، تبدیل مجموعه ای از مهارت ها و فعالیت های آموزشی به چارچوبی مبتنی بر شایستگی حرفه ای است. در این رویکرد، صلاحیت حرفه ای صرفا بر اساس حضور در یک دوره آموزشی تعریف نمی شود، بلکه دانش، مهارت عملی، توانایی اجرای وظایف شغلی و قابلیت ارزیابی فرد در هر سطح مورد توجه قرار می گیرد
بررسی ساختارهای ثبت شده در سامانه سازمان آموزش فنی و حرفه ای کشور نشان می دهد که برای برخی از این فعالیت ها، استانداردهای شایستگی و ارزیابی با کدهای مشخص تعریف شده اند. این موضوع می تواند به ایجاد زبان مشترک میان آموزش مهارتی، نیازهای شغلی و ارزیابی صلاحیت حرفه ای کمک کند
در تدوین برخی از سرفصل ها و چارچوب های آموزشی کوچینگ، از تجربیات و دیدگاه های متخصصان بین المللی نیز استفاده شده است. در اطلاعات مربوط به تدوین گران این استانداردها
نام Professor Dr. Karl Nielsen
Professor Dr. Nandana Nielsen
نیز درج شده است. این همکاری و ارتباط علمی، در راستای بهره گیری از تجربیات بین المللی و ایجاد هم راستایی بیشتر میان محتوای آموزشی و چارچوب های حرفه ای کوچینگ انجام شده است
نتایج این فرایند را می توان در چهار محور اصلی شامل شفاف سازی مسیر حرفه ای، تعریف شایستگی های قابل ارزیابی، ایجاد امکان تفکیک سطوح صلاحیت و تقویت ارتباط میان آموزش و حرفه مورد بررسی قرار داد. چنین رویکردی می تواند زمینه مناسبی برای توسعه نظام مند آموزش های کوچینگ و NLP، ارتقای کیفیت
آموزش و ایجاد سازوکارهای دقیق تر برای ارزیابی صلاحیت حرفه ای فراهم کند
۱. مقدمه
استانداردسازی حرفه ها یکی از ابزارهای مهم در توسعه نظام های آموزش مهارتی است. زمانی که یک حوزه حرفه ای دارای سطوح مختلف دانش و مهارت باشد، تعریف دقیق شایستگی های موردنیاز در هر سطح می تواند به ایجاد مسیر روشن تری برای آموزش، اشتغال و ارتقای حرفه ای منجر شود
در سال های اخیر، کوچینگ و برنامه ریزی عصبی کلامی در حوزه آموزش های مهارتی و توسعه فردی و سازمانی مورد توجه قرار گرفته اند. یکی از چالش های این حوزه ها، تفاوت میان دوره های آموزشی مختلف و نبود یک زبان مشترک برای توصیف سطح صلاحیت افراد است
استانداردسازی در نظام آموزش فنی و حرفه ای می تواند پاسخی به این نیاز باشد؛ زیرا در این نظام، شغل، وظایف، شایستگی ها و روش ارزیابی می توانند در یک چارچوب منسجم تعریف شوند
۲. ساختار استانداردسازی کوچینگ
در ساختار ارائه شده، کوچینگ به عنوان یک مسیر حرفه ای مرحله ای در نظر گرفته شده است
در سطح پایه، شایستگی های مربوط به اصول و مبانی کوچینگ مورد توجه قرار می گیرند و در سطوح بالاتر، مهارت های تخصصی تر، اجرای فرایندهای حرفه ای، آموزش و نظارت مورد توجه قرار می گیرد
از جمله شایستگی های درج شده در ساختار استانداردها می توان به موارد زیر اشاره کرد
کوچینگ پایه کوچینگ تخصصی اجرای تکنیک های جامع NLP اجرای شیوه های نظری و عملی تدریس در کوچینگ تفسیر و مدیریت زبان بدن مدیریت سمینارها و کارگاه های کوچینگ نظارت و سوپرویژن در کوچینگ توسعه فردی در کوچینگ مدرس کوچینگ مدرس ارشد کوچینگ
این ساختار، کوچینگ را از یک عنوان آموزشی منفرد به یک مسیر شغلی و حرفه ای مرحله بندی شده تبدیل می کند
در بخش برنامه ریزی عصبی کلامی نیز سطوح حرفه ای از NLP پایه تا سطوح تخصصی و مدرسی تعریف شده است
در این ساختار، علاوه بر دانش و مهارت های پایه، موضوعاتی مانند
بازنگری استراتژی ها و مدل برداری در NLP
برقراری زبان صالح و ارتباط موثر
اجرای تکنیک های جامع NLP
اجرای شیوه های نظری و عملی تدریس
مدیریت فرایند آموزش
مورد توجه قرار گرفته اند
این تقسیم بندی امکان تمایز میان فرد آموزش دیده، فرد دارای صلاحیت تخصصی و فرد دارای صلاحیت تدریس را فراهم می کند
۴. نقش استانداردهای شایستگی و ارزیابی
یکی از نقاط قوت چنین ساختاری، تفکیک میان استاندارد شایستگی و استاندارد ارزیابی است
استاندارد شایستگی مشخص می کند فرد برای انجام یک وظیفه یا فعالیت حرفه ای چه دانش، مهارت و توانایی هایی باید داشته باشد؛ در حالی که استاندارد ارزیابی، مبنایی برای سنجش میزان دستیابی فرد به آن شایستگی فراهم می کند
این تفکیک می تواند چند نتیجه مهم داشته باشد
افزایش شفافیت در تعریف صلاحیت حرفه ای؛ امکان طراحی آزمون های نظری و عملی؛ کاهش وابستگی ارزیابی به صرفا حضور در دوره؛ ایجاد امکان مقایسه سطح مهارتی افراد؛ فراهم شدن مسیر مشخص برای ارتقای حرفه ای
۵. ارتباط با چارچوب های بین المللی کوچینگ
استانداردسازی ملی، در عین توجه به الزامات نظام آموزش مهارتی کشور، می تواند از تجربیات و چارچوب های بین المللی نیز بهره مند شود
در تدوین سرفصل های مرتبط با کوچینگ، توجه به تجربیات و دیدگاه های بین المللی با هدف افزایش کیفیت محتوای آموزشی و ایجاد امکان مقایسه حرفه ای مورد استفاده قرار گرفته است
همچنین در اطلاعات مربوط به تدوین گران درج شده در سامانه، ارتباط با International Association of Coaching Institutes (ICI) و نام متخصصان بین المللی حوزه کوچینگ مشاهده می شود
این موضوع را می توان نه به عنوان جایگزینی استاندارد ملی، بلکه به عنوان استفاده از تجربه بین المللی برای غنی سازی محتوای آموزشی و توسعه ارتباطات حرفه ای تفسیر کرد
۶. تدوین گران و مشارکت علمی
بر اساس اطلاعات درج شده در صفحه مربوط به تدوین گران استانداردهای مورد بررسی، نام افراد زیر در این فرایند ذکر شده است
Professor Dr. Karl Nielsen
Professor Dr. Nandana Nielsen
همچنین نامProfessor Dr. Reza Omraie در اطلاعات تدوین گران درج شده و در کنار آن، به فعالیت های علمی و حرفه ای مرتبط با کوچینگ و NLP اشاره شده است
در این میان، حضور متخصصان دارای تجربه بین المللی می تواند به تبادل دانش، بررسی تطبیقی سرفصل ها و افزایش ارتباط میان نظام آموزش مهارتی کشور و جریان های حرفه ای بین المللی کمک کند
۷. دستاوردها و پیامدهای احتمالی
استانداردسازی این حوزه ها را می توان دارای چند پیامد مهم دانست
نخست، شفافیت حرفه ای
سطوح مختلف مهارت و صلاحیت از یکدیگر تفکیک می شوند
دوم، قابلیت ارزیابی
برای شایستگی های تعریف شده می توان معیارهای ارزیابی مشخص در نظر گرفت
سوم، ایجاد مسیر توسعه حرفه ای
فرد می تواند مسیر رشد خود را از سطح پایه تا تخصص و مدرسی دنبال کند
چهارم، ارتباط آموزش با اشتغال
مفاهیم آموزشی با وظایف و شایستگی های موردنیاز برای فعالیت حرفه ای ارتباط پیدا می کنند
پنجم، امکان بازنگری و به روزرسانی
استانداردهای شغلی می توانند متناسب با تحولات علمی، نیازهای بازار کار و تجربیات حرفه ای مورد بازنگری قرار گیرند
۸. نتیجه گیری
استانداردسازی مشاغل و شایستگی های مرتبط با کوچینگ و NLP در چارچوب نظام آموزش فنی و حرفه ای کشور را می توان اقدامی در جهت ساختارمند کردن یک حوزه حرفه ای، تعریف سطوح صلاحیت و ایجاد امکان ارزیابی مبتنی بر شایستگی دانست
«یکی از ویژگی های قابل توجه این فرایند، اتصال سه حوزه استانداردسازی، آموزش و ارزیابی صلاحیت حرفه ای است؛ به گونه ای که علاوه بر تعریف مشاغل و شایستگی های متناظر، سازوکار ارزیابی نظری و عملی و ظرفیت آزمونگری حرفه ای نیز در نظر گرفته شده است.»
اهمیت این فرایند در آن است که میان چهار مولفه اصلی ارتباط برقرار می شود
چنین رویکردی می تواند به شفاف تر شدن مسیر حرفه ای، افزایش قابلیت ارزیابی، تفکیک سطوح مهارتی و توسعه آموزش های تخصصی کمک کند
از سوی دیگر، ارتباط با متخصصان و نهادهای بین المللی حوزه کوچینگ، از جمل ICI، می تواند زمینه استفاده از تجربیات جهانی و مقایسه مستمر محتوای آموزشی را فراهم کند. استمرار این فرایند، همراه با ارزیابی نتایج، بازنگری استانداردها و مشارکت متخصصان، می تواند به توسعه تدریجی و علمی این حوزه های حرفه ای کمک نماید