پیروزی موهوم در هرمز؛ چرا بازگشت نفت به معنای پایان بحران نیست؟

در روزهای اخیر، کاخ سفید اعلام کرده است عبور نفت از تنگه هرمز به سطح پیش از جنگ بازگشته و این را نتیجه عملیات نظامی آمریکا با همراهی متحدان عرب خود می داند. این روایت در رسانه های همسو نیز با عنوان پیروزی بازتاب پیدا کرده است، اما بررسی دقیق تر آمارها نشان می دهد تصویر واقعی پیچیده تر و پرهزینه تر از این ادعاست.

نخستین نکته درباره ماهیت این بازگشت است. بر اساس داده های شرکت ردیابی انرژی کپلر، میانگین هفتگی عبور نفت خام از تنگه در اواخر سپتامبر به حدود ۱۳/۵ میلیون بشکه در روز رسیده که تقریبا برابر سطح قبل از درگیری است. اما این رقم تنها بخشی از ماجراست. اگر فرآورده های نفتی را هم حساب کنیم، مجموع جریان فقط حدود ۸۰ درصد سطح قبلی است. به بیان دیگر، نفت خام برگشته، اما بازار فرآورده ها، به ویژه گازوئیل، هنوز به وضعیت عادی برنگشته و قیمت ها همچنان نزدیک سقف تاریخی خود باقی مانده اند.

نکته دوم، غیبت ایران در این معادله است. پیش از جنگ، ایران روزانه حدود ۱/۷ میلیون بشکه نفت صادر می کرد که اکنون تقریبا متوقف شده است. بنابراین آنچه امروز از تنگه عبور می کند، جریانی بدون نفت ایران است و نمی توان آن را بازگشت کامل به شرایط گذشته دانست.

سومین مسئله، شیوه این بازگشت است. تردد امروز کشتی ها آزاد و تجاری نیست؛ عبور به صورت کاروانی، در بازه های زمانی محدود و با اسکورت نظامی انجام می شود. برآوردها نشان می دهد حدود ۴۰ درصد نفت خلیج فارس اکنون تنگه را دور می زند و از مسیر خطوط لوله عربستان به دریای سرخ و امارات به فجیره منتقل می شود، در حالی که این سهم قبلا حدود ۱۷ درصد بود. بخش مهمی از بار نیز با انتقال کشتی به کشتی در سواحل عمان و امارات جابه جا می شود. روشن است که این مدل، وضعیت عادی کشتیرانی محسوب نمی شود.

مسئله مهم تر، هزینه و پایداری این وضعیت است. بر اساس تحلیل های اقتصادی، هزینه روزانه ناوگان همراهی کننده آمریکا بیش از ۳۰ میلیون دلار برآورد می شود؛ هزینه ای که در نهایت بر دوش مالیات دهندگان و مصرف کنندگان آمریکایی در قالب قیمت بالاتر سوخت می افتد. هم زمان، هزینه اجاره ابرنفتکش ها در منطقه از یک میلیون دلار در روز عبور کرده و حق بیمه ریسک جنگ چندین برابر شده است. تا زمانی که کشتی های تجاری نتوانند مانند گذشته بدون اسکورت و با هزینه متعارف عبور کنند، نمی توان از عادی سازی سخن گفت.

به همین دلیل، بازار نیز به این روایت پیروزی واکنش مثبتی نشان نداده است. قیمت نفت برنت همچنان بالای ۱۰۰ دلار باقی مانده و تحلیلگران معتقدند تا ریسک امنیتی تنگه برطرف نشود، قیمت ها به طور معنادار کاهش نخواهد یافت. تداوم حمله های پراکنده به نفتکش ها و آسیب دیدن زیرساخت های نظامی آمریکا در بحرین نیز نشان می دهد اهرم تهران برای برهم زدن این تعادل موقت همچنان پابرجاست.

در مجموع، آنچه امروز در هرمز می بینیم بیش از آنکه پایان بحران باشد، یک راه حل واسطه ای پرهزینه است؛ راه حلی که جریان محدود نفت را حفظ می کند اما نه قیمت ها را پایین آورده، نه امنیت کشتیرانی را بازگردانده و نه چشم اندازی برای پایان پایدار درگیری ارائه داده است. از این منظر، سخن گفتن از پیروزی زودهنگام است و آزمون اصلی، توان تداوم همین وضعیت موقت در ماه های آینده خواهد بود.