آیابا انتشار طاعون باید مانند دوران کرونا رفتار کنیم؟

 یادداشت تحلیلی درباره طاعون و مقایسه آن با کرونا

"به قلم: دکتر مرتضی تینا"

در روزهای اخیر، انتشار خبرهایی درباره احتمال ابتلا به طاعون در روسیه باعث شده بسیاری از مردم این بیماری را با دوران کرونا مقایسه کنند و بپرسند آیا باید دوباره همان سطح از نگرانی، محدودیت و مراقبت را تجربه کنیم یا نه. برای پاسخ دقیق، لازم است طاعون را از نظر عامل بیماری، راه انتقال، شدت، درمان و احتمال گسترش عمومی با کرونا مقایسه کنیم.

✓ طاعون چیست؟

طاعون یک بیماری عفونی باکتریایی است که عامل آن باکتری یرسینیا پستیس است. این بیماری برخلاف کرونا، ویروسی نیست و در چرخه طبیعی خود بیشتر میان جوندگان و کک ها گردش می کند. انسان معمولا زمانی درگیر می شود که با کک آلوده، حیوان آلوده یا در موارد خاص با فرد مبتلا به طاعون ریوی تماس داشته باشد.

✓طاعون انواع مختلفی دارد که مهم ترین آن ها عبارت اند از:

طاعون خیارکی:

 با تورم و دردناک شدن غدد لنفاوی همراه است.

طاعون خونی یا سپتی سمیک:

 زمانی رخ می دهد که عفونت وارد جریان خون شود.

طاعون ریوی:

 ریه ها را درگیر می کند و می تواند از طریق ترشحات تنفسی، در تماس نزدیک، منتقل شود.

✓ راه های انتقال به انسان: 

مهم ترین مسیر انتقال طاعون، گزش کک آلوده است. کک ها معمولا با تغذیه از جوندگان بیمار آلوده می شوند و سپس می توانند با گزش انسان، باکتری را منتقل کنند. به همین دلیل، تماس با موش ها، سنجاب ها، خرگوش ها و سایر حیوانات وحشی یا لاشه آن ها اهمیت دارد.

تماس مستقیم با حیوان آلوده نیز می تواند خطرناک باشد؛ به خصوص هنگام لمس، پوست کندن، ذبح یا جابه جایی حیوان بیمار یا مرده. گربه ها و سگ ها نیز در صورت تماس با جوندگان یا کک آلوده ممکن است بیماری را به محیط خانه وارد کنند.

انتقال انسان به انسان عمدتا در نوع ریوی مطرح است. فرد مبتلا به طاعون ریوی می تواند هنگام سرفه یا عطسه، در تماس نزدیک، باکتری را از طریق قطرات تنفسی منتقل کند. با این حال، این وضعیت با انتقال گسترده و آسان کرونا در جامعه یکسان نیست.

✓ طاعون چه تفاوتی با کرونا دارد؟

کرونا یک بیماری ویروسی تنفسی است که عمدتا از انسان به انسان منتقل می شود. در دوران کرونا، افراد بدون علامت یا کم علامت نیز می توانستند ویروس را منتقل کنند و همین موضوع موجب شکل گیری زنجیره های گسترده انتقال شد.

در مقابل، طاعون بیشتر با حیوانات، جوندگان و کک ها ارتباط دارد. طاعون خیارکی معمولا از فردی به فرد دیگر منتقل نمی شود و انتقال تنفسی بیشتر به طاعون ریوی و تماس نزدیک با بیمار مربوط است.

تفاوت های اصلی را می توان چنین خلاصه کرد:

(مقایسه دو بیماری: طاعون / کرونا) 

 عامل بیماری طاعون: باکتری یرسینیا پستیس | ویروس SARS-CoV-2 و سویه های مرتبط / 

منبع اصلی: جوندگان، کک ها و حیوانات آلوده / انسان آلوده) 

 راه انتقال: غالبا با گزش کک یا تماس با حیوان آلوده گی صورت میگیرد.

همچنین کرونا از طریق ذرات و قطرات تنفسی صورت میگیرد. 

انتقال از فرد بدون علامت / نقش محدودتری در گسترش بیماری طاعون دارد. 

 درمان: طاعون آنتی بیوتیک /کرونا درمان حمایتی و داروهای اختصاصی در موارد خاص دارد. 

 خطر همه گیری عمومی: طاعون معمولا محدودتر و قابل کنترل تر /کرونا ظرفیت انتشار جمعی بالاتری دارد. 

پیشگیری:بیماری طاعون را از طریق کنترل کک و جوندگان و پرهیز از تماس با حیوان آلوده میشود کنترل کرد.با این حال کرونا را با تهویه، واکسیناسیون، کاهش تماس و رعایت بهداشت تنفسی میشود کنترل کرد. 

نکته مهم این است که خطرناک بودن یک بیماری الزاما به معنی انتشار آسان آن نیست. طاعون، به ویژه اگر دیر تشخیص داده شود، بیماری جدی و حتی مرگباری است؛ اما از نظر ظرفیت انتشار عمومی، با کرونا تفاوت دارد.

✓ آنتی بیوتیک های موثر: 

باهمه صحبت هایی کردیم بایس توجه داشت یکی از تفاوت های مهم طاعون با کرونا این است که طاعون یک عفونت باکتریایی است و می توان آن را با آنتی بیوتیک درمان کرد. داروهایی مانند: جنتامایسین، استرپتومایسین، داکسی سایکلین و سیپروفلوکساسین از گزینه هایی هستند که پزشکتان ممکن است بر اساس نوع و شدت بیماری انتخاب کند.

حال به این موارد توجه داشته باشیم که: 

انتخاب دارو به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ از جمله نوع طاعون، شدت علائم، سن بیمار، بارداری، وضعیت کلیه و احتمال مقاومت دارویی. در موارد شدید، به خصوص طاعون ریوی یا خونی، ممکن است درمان تزریقی و بستری لازم باشد.

مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک به هیچ وجه توصیه نمی شود. دارو، دوز و مدت درمان باید توسط پزشک تعیین شود، زیرا برخی از این داروها می توانند عوارض مهمی مانند آسیب کلیوی یا شنوایی ایجاد کنند. همچنین شروع درمان نباید تا آماده شدن همه آزمایش ها به تاخیر بیفتد، اگر پزشک از نظر بالینی به طاعون مشکوک باشد.

✓باهمه صحبتها این روزها زیاد از ما سوال میشود که آیا باید مانند دوران کرونا رفتار کنیم؟

پاسخ ما به شما عزیزان ابن است در شرایط فعلی، دلیلی برای قرنطینه عمومی، تعطیلی گسترده یا استفاده همگانی از تجهیزات حفاظتی مشابه دوران کرونا وجود ندارد. نوع مراقبت باید متناسب با راه انتقال بیماری باشد.

برای افراد عادی، رعایت این نکات کافی و منطقی است:

✓ با جوندگان، لاشه حیوانات و حیوانات بیمار تماس نداپنخشته باشند.

✓ از لمس حیوانات وحشی یا حیواناتی که رفتار و وضعیت جسمی غیرعادی دارند خودداری کنند.

✓حیوانات خانگی را از نظر وجود کک تحت مراقبت دامپزشکی قرار دهند.

✓ در صورت تماس نزدیک با فرد مشکوک به طاعون ریوی، از ماسک استفاده کنند و برای ارزیابی پزشکی اقدام کنند.

✓ در صورت بروز تب ناگهانی، ضعف شدید، تورم دردناک غدد لنفاوی، سرفه یا تنگی نفس، مراجعه به پزشک را به تاخیر نیندازند.

✓ از مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک پرهیز کنند.

 در این یاداشت تحلیلی این جمع بندی را از مطالبمان داشته باشیم که : 

طاعون را بیماری مهم و جدی ای بدانیم، اما نباید هر خبر درباره آن را به معنای آغاز یک همه گیری مشابه کرونا تلقی کرد. تفاوت اصلی در این است که طاعون بیشتر از مسیر کک ها، جوندگان و حیوانات آلوده منتقل می شود، در حالی که کرونا عمدتا از راه تنفسی و به سادگی میان انسان ها گسترش پیدا می کرد.

در نتیجه، رویکرد مناسب نه بی توجهی است و نه ایجاد ترس عمومی؛ بلکه باید بر آگاهی، تشخیص سریع، مراجعه به موقع، کنترل حیوانات و جوندگان و رعایت احتیاط در تماس های مشکوک استوار باشد. انتشار هر خبر درباره طاعون نیز باید با توجه به تایید رسمی آزمایشگاهی و نظر مراجع بهداشتی تفسیر شود، نه صرفا بر اساس شایعات و مطالب شبکه های اجتماعی باشد. 

"دکتر مرتضی تینا"