کودک در سایه تهدید جنگ؛ با ترس فرزندانمان چه کنیم؟

دکتر محمدمهدی سیدناصری

حقوقدان، مدرس دانشگاه و پژوهشگر حقوق بین الملل کودکان

کودک در سایه تهدید جنگ؛ با ترس فرزندانمان چه کنیم؟

گاهی جنگ پیش از آنکه به خانه ای برسد، وارد ذهن کودکی می شود که صدای انفجار را شنیده، تصاویر ویرانی را در تلفن همراه والدینش دیده یا از گفت وگوهای نگران کننده بزرگسالان فهمیده است که ممکن است اتفاقی خطرناک رخ دهد. برای چنین کودکی، جنگ لزوما به معنای حضور در میدان نبرد نیست؛ گاهی انتظار وقوع حادثه، ندانستن آینده و ترس از دست دادن پدر و مادر، بخشی از تجربه روزمره او می شود.

در چنین شرایطی، یکی از دشوارترین وظایف والدین این است که میان صداقت با کودک و محافظت از او تعادل برقرار کنند. پنهان کردن کامل واقعیت، به ویژه هنگامی که کودک نشانه های بحران را در اطراف خود می بیند، ممکن است اعتماد او را کاهش دهد. در مقابل، بازگوکردن همه اخبار، پیش بینی های هراس آور و نگرانی های بزرگسالان نیز می تواند احساس ناامنی او را تشدید کند.

راه مناسب، گفت وگویی آرام، صادقانه و متناسب با سن کودک است. والدین می توانند از او بپرسند چه چیزی شنیده و از چه موضوعی بیشتر می ترسد؛ سپس اطلاعاتی را که از منابع معتبر دریافت کرده اند، به زبانی ساده توضیح دهند. مهم است که میان واقعیت و احتمال تفاوت بگذارند و وعده ای ندهند که از تحقق آن مطمئن نیستند. گفتن اینکه «من هم نمی توانم همه اتفاقات آینده را پیش بینی کنم، اما برای مراقبت از تو برنامه داریم» می تواند صادقانه تر و اطمینان بخش تر از تضمین های غیرواقعی باشد.

از منظر حقوق کودک، ماده ۱۲ کنوانسیون حقوق کودک بر حق کودک برای بیان آزادانه دیدگاه هایش تاکید دارد و ماده ۱۹، حمایت از او در برابر خشونت و آسیب را مورد توجه قرار می دهد. همچنین ماده ۳۹ بر ضرورت اتخاذ تدابیر مناسب برای بهبود جسمی و روانی و بازپذیری اجتماعی کودکانی که قربانی غفلت، بهره کشی، سوءاستفاده، شکنجه یا دیگر اشکال رفتار خشن یا تحقیرآمیز شده اند، تصریح می کند.

این مواد به معنای آن نیستند که هر نگرانی کودک به درمان تخصصی نیاز دارد؛ بلکه نشان می دهند شنیدن صدای کودک، جدی گرفتن نیازهای او و فراهم کردن حمایت متناسب، بخش مهمی از مسئولیت مراقبتی است. اگر ترس کودک پایدار شود یا خواب، بازی، یادگیری و روابط روزمره اش را به طور جدی مختل کند، دریافت کمک از متخصصان واجد صلاحیت می تواند ضروری باشد.

کودک برای احساس امنیت به بزرگسالانی نیاز دارد که نه خطر را انکار کنند و نه ترس خود را بر دوش او بگذارند. در روزهای تهدید، شاید نتوانیم همه اتفاقات بیرونی را کنترل کنیم؛ اما می توانیم مراقب باشیم که خانه، گفت وگو و رابطه خانوادگی به محل دیگری برای گسترش وحشت تبدیل نشود.