حریم خصوصی کودک از کجا آغاز می شود؟ حتی پدر و مادر هم مرزهایی دارند

دکتر محمدمهدی سیدناصری

حقوقدان،پژوهشگر حقوق کودک و آینده کودکی در عصر دیجیتال

حریم خصوصی کودک از کجا آغاز می شود؟ حتی پدر و مادر هم مرزهایی دارند

بسیاری از والدین تصور می کنند حریم خصوصی حقی است که انسان پس از رسیدن به بزرگسالی به دست می آورد. بر همین اساس، ممکن است بدون اجازه دفتر خاطرات فرزندشان را بخوانند، پیام های او را بررسی کنند یا درباره مسائل شخصی اش در جمع خانواده صحبت کنند. گاهی نیز هر نوع پرسش یا اعتراضی از سوی کودک، نشانه پنهان کاری تلقی می شود. در حالی که کودک نیز از زمان کودکی صاحب شخصیت و زندگی خصوصی است؛ هرچند دامنه استقلال او با توجه به سن، بلوغ و شرایط ایمنی می تواند متفاوت باشد.

ماده ۱۶ کنوانسیون حقوق کودک، مداخله خودسرانه یا غیرقانونی در حریم خصوصی، خانواده، خانه و مکاتبات کودک و تعرض غیرقانونی به حیثیت و اعتبار او را منع می کند. این ماده به معنای ممنوعیت مطلق نظارت والدین نیست. خانواده مسئول حفاظت از کودک است و در شرایطی که خطر واقعی و قابل اعتنایی وجود دارد، ممکن است نظارت متناسب ضرورت پیدا کند. بااین حال، نظارت باید هدف مشخص، حدود متناسب و توجیه قابل دفاع داشته باشد؛ نه اینکه به بهانه مراقبت، تمام فضای شخصی کودک از بین برود.

تفاوت مهمی میان مراقبت و کنترل نامحدود وجود دارد. والدینی که درباره خطرهای اینترنت با فرزندشان گفت وگو می کنند، قواعد روشن و متناسب با سن تعیین می کنند و در صورت نگرانی جدی به او توضیح می دهند چرا بررسی بیشتری لازم است، زمینه اعتماد را تقویت می کنند. در مقابل، کنترل پنهانی و دائمی، بدون گفت وگو و بدون توجه به سن کودک، ممکن است او را به مخفی کاری بیشتر سوق دهد.

آموزش حریم خصوصی باید با مثال های ساده آغاز شود: اجازه گرفتن پیش از خواندن نوشته شخصی، احترام به فضای خصوصی دیگران، نپخش کردن رازهای خانوادگی و خودداری از انتشار اطلاعات خصوصی دوستان. کودک باید بداند که حریم خصوصی هم حقی برای خودش است و هم مسئولیتی در برابر دیگران.

جامعه ای که می خواهد بزرگسالان به حریم خصوصی یکدیگر احترام بگذارند، نمی تواند از کودکی آغاز نکند. احترام به شخصیت کودک، امتیازی نیست که والدین در صورت تمایل اعطا کنند؛ بخشی از شیوه درست به رسمیت شناختن او به عنوان یک انسان است.