کودک حق دارد نظر بدهد؛ چرا هنوز به جای فرزندانمان تصمیم می گیریم؟

دکتر محمدمهدی سیدناصری

حقوقدان،پژوهشگر حقوق کودک و آینده کودکی در عصر دیجیتال

کودک حق دارد نظر بدهد؛ چرا هنوز به جای فرزندانمان تصمیم می گیریم؟

بسیاری از والدین تصور می کنند چون مسئولیت نگهداری و تربیت فرزندشان را بر عهده دارند، حق دارند درباره تمام جنبه های زندگی او تصمیم بگیرند. این تصور اگرچه از نگرانی و علاقه والدین سرچشمه می گیرد، گاهی به نادیده گرفتن یکی از بنیادی ترین حقوق کودکان منجر می شود: حق داشتن نظر و شنیده شدن. کودکی که هر روز به او گفته می شود چه بپوشد، با چه کسی دوست شود، چه رشته ای انتخاب کند و حتی چه احساسی داشته باشد، ممکن است به تدریج یاد بگیرد که نظر شخصی اش اهمیتی ندارد. چنین کودکی در بزرگسالی نیز ممکن است برای تصمیم گیری مستقل، دفاع از خواسته های مشروع خود و پذیرش مسئولیت انتخاب هایش با دشواری روبه رو شود.

ماده ۱۲ کنوانسیون حقوق کودک تصریح می کند که کودکانی که توانایی شکل دادن به دیدگاه های خود را دارند، حق دارند آزادانه آن دیدگاه ها را درباره موضوعات مرتبط با زندگی شان بیان کنند و این دیدگاه ها متناسب با سن و میزان بلوغشان مورد توجه قرار گیرد. این ماده به معنای واگذاری تمام تصمیم ها به کودک نیست؛ بلکه از بزرگسالان می خواهد میان مسئولیت راهنمایی و نادیده گرفتن صدای کودک تفاوت بگذارند. مصلحت عالیه کودک، موضوع ماده ۳ همین کنوانسیون، باید در تصمیم های مربوط به او ملاحظه ای اساسی باشد؛ اما نمی توان صرفا با ادعای مصلحت، نظر کودک را از ابتدا بی اهمیت دانست.

آموزش این حق باید از خانه آغاز شود. وقتی والدین برای انتخاب لباس، برنامه تفریحی یا بخشی از فعالیت های روزانه از کودک نظر می خواهند، به او می آموزند که مشارکت، بخشی طبیعی از زندگی است. در مدرسه نیز دانش آموز باید بتواند درباره قواعد کلاس، شیوه فعالیت های گروهی و مسائل مرتبط با محیط آموزشی نظر بدهد. البته شنیدن نظر کودک به معنای پذیرفتن همیشگی آن نیست؛ بزرگسالان باید بتوانند دلایل تصمیم نهایی خود را با زبانی قابل فهم توضیح دهند.

جامعه ای که کودکان را به سکوت عادت می دهد، نباید انتظار داشته باشد در آینده شهروندانی مسئول، پرسشگر و مشارکت جو داشته باشد. آموزش حقوق کودک از همین نقطه آغاز می شود: از پذیرفتن اینکه کودک، با وجود نیاز به حمایت و راهنمایی، صاحب صدا، شخصیت و دیدگاه است.