در پرتو نسل پنجم آموزشگاه ها

معلم صاحب نظر

در بسیاری از آموزشگاه ها، از معلم انتظار می رود برنامه ها و دستورالعمل ها را همان طور که نوشته شده اند اجرا کند. او باید درس را طبق کتاب پیش ببرد، گزارش ها را تکمیل کند و دانش آموزان را برای آزمون آماده سازد. در چنین شرایطی، فرصت زیادی برای پرسیدن، تصمیم گرفتن و تغییر روش ها باقی نمی ماند. به این معلم می توان «معلم بوروکرات» گفت؛ یعنی معلمی که بیشتر مجری برنامه های اداری است تا تصمیم گیرنده ای آگاه در کلاس.

در برابر این تصویر، معلمی قرار دارد که درباره کار خود فکر می کند و برای انتخاب روش هایش دلیل دارد. چنین معلمی فقط به اجرای کتاب و دستورالعمل بسنده نمی کند. او تلاش می کند نیازها، توانایی ها و شرایط دانش آموزانش را بشناسد و بر همان اساس تصمیم بگیرد. منظور از «معلم صاحب مکتب تربیتی» همین است: معلمی که دیدگاه روشنی درباره یادگیری و تربیت دارد و می تواند توضیح دهد چرا از یک روش استفاده می کند و چه هدفی را دنبال می کند.

البته اختیار بیشتر، بدون دانش و گفت وگو می تواند به تصمیم های سلیقه ای منجر شود. صاحب نظر بودن به این معنا نیست که هر معلم هر کاری خواست انجام دهد. معلم باید آماده باشد روش خود را توضیح دهد، بازخورد بگیرد و در صورت نیاز آن را تغییر دهد. از سوی دیگر، اگر آزمون و نمره تنها معیار موفقیت باقی بمانند، معلم ناچار می شود دوباره بیشتر وقت خود را صرف آماده کردن دانش آموزان برای آزمون کند. پس تغییر نقش معلم، به تغییر در شیوه های ارزشیابی و فرهنگ مدرسه نیز نیاز دارد.

دکتر معلم محمدمهدی نقیبیان

آموزشیار و عضو هیئت آموزگاری آموزش و پرورش ایران